Koffie smaakt bitter, vlees lijkt op karton en je favoriete maaltijd staat je ineens tegen. Tijdens chemotherapie of bestraling kan eten ineens totaal anders smaken. Dat is niet alleen frustrerend, maar ook vervelend. Want als eten niet meer lekker is, wordt voldoende eten ineens een stuk moeilijker.
Smaakverlies of smaakverandering komt vaak voor bij kankerbehandelingen. Vooral chemotherapie, bestraling in het hoofd-halsgebied en sommige vormen van immunotherapie kunnen invloed hebben op smaak en reuk. Smaken kunnen sterker zijn, juist vlakker worden of zelfs compleet anders worden ervaren. Ook een droge mond of misselijkheid komt veel voor. Dat is een vervelende bijwerking want minder eten betekent ook sneller afvallen en daardoor minder energie tijdens de behandeling.
Waarom verandert je smaak bij kanker?
Je smaakpapillen vernieuwen zichzelf voortdurend. Chemotherapie kan die cellen beschadigen, waardoor smaken anders binnenkomen. Ook je reuk verandert mee door behandeling. En juist geur bepaalt voor een groot deel hoe iets smaakt. Sommige mensen krijgen een voortdurende metaalsmaak in hun mond. Anderen vinden zoet eten ineens vies, terwijl hartig juist beter gaat. Warm eten kan tegenstaan omdat de geur te sterk binnenkomt. Hoe lang smaakverlies of smaakverandering duurt, verschilt sterk. Bij sommige mensen herstelt de smaak na een paar weken, bij anderen duurt het maanden.
Veelvoorkomende smaakklachten tijdens chemo
- Eten smaakt flauw of nergens naar
- Vlees krijgt een metaalachtige smaak
- De geur van vlees kan tegenstaan
- Koffie of wijn smaken bitter
- Warm eten ruikt te sterk
- Een vieze smaak in je mond
- Eten smaakt anders dan vroeger
- Minder eetlust door smaakverlies
Wat helpt bij smaakverandering door chemotherapie?
Het lastige bij smaakverandering na chemo of bestraling is dat wat vandaag goed gaat qua eten, morgen ineens kan tegenstaan. Maar er zijn wel een aantal dingen die eten iets makkelijker maken. Zo is het vaak beter om meerdere kleine eetmomenten te nemen in plaats van drie grote maaltijden. Een vol bord kan ontmoedigend zijn als eten tegenstaat. Kleine porties geven minder druk. Sterke kookluchtjes kunnen misselijkheid uitlokken. Ventileer daarom altijd goed. Ook temperatuur maakt verschil. Koude of lauwe gerechten worden vaak beter verdragen dan warme maaltijden. Een smoothie, yoghurt, koude pasta of een salade ruikt minder sterk en dat vinden veel mensen fijn. Zachtere eiwitrijke producten zoals ei, vis, yoghurt, kwark, hummus of pindakaas gaan soms beter naar binnen dan vlees. Ook zachte structuren vinden mensen vaak fijn. Vind iemand vlees niet meer lekker, dan kan het soms helpen om vleesgerechten te combineren met iets friszoets. Bijvoorbeeld cranberrycompote, appelmoes of perzik. Sommige mensen vinden zure smaken juist prettig, bijvoorbeeld citroen, augurk of een beetje dressing. Als je mond gevoelig is, kan zuur juist irriteren. Dan werken zachte, milde smaken beter. Daarnaast helpt het om goed te blijven drinken en je mond schoon te houden. Een droge mond maakt smaakverlies erger. Regelmatig poetsen, spoelen en kleine slokjes drinken helpt.
Door chemotherapie kan eten naar metaal gaan smaken. Dit is meestal het ergst de eerste dagen na het krijgen van chemotherapie. Dit kan helpen:
- Vermijd voedingsmiddelen uit blik.
- Gebruik plastic bestek.
- Voeg geraspte wortel, kaneel of honing toe aan je eten. Dit laat het zoeter smaken.
- Vermijd even ijzerrijke voedingsmiddelen zoals spinazie en rood vlees. Probeer ze daarna weer te eten.
Koken voor iemand die chemo krijgt
Voor partners of familieleden is koken tijdens een kankerbehandeling vaak ingewikkeld. Je wil graag iets maken dat voedzaam én lekker is, terwijl smaken voortdurend veranderen. Het helpt om eenvoudig te koken en smaken apart te houden. Maak bijvoorbeeld aardappelen, pasta of rijst neutraal klaar en zet sausjes, kruiden of citroen apart op tafel. Zo kan iemand zelf kiezen waar op dat moment behoefte aan is. Accepteer dat favoriete gerechten ineens minder enthousiast ontvangen worden. Dat ligt niet aan hoe het klaargemaakt is, maar aan de behandeling tegen kanker. Goedbedoelde opmerkingen als ‘je moet wel gewoon eten’ helpen niet. Smaakverlies heb je niet in de hand. Ook steeds vragen wat iemand wil eten werkt vaak averechts, omdat dat moeilijk te beantwoorden is. Geef liever twee concrete keuzes, bijvoorbeeld ‘Lukt een kom soep of liever yoghurt?’ Dat maakt kiezen makkelijker. Het Wereld Kanker Onderzoek Fonds heeft speciale recepten die zijn gemaakt voor mensen die last hebben van smaakveranderingen.
Wanneer moet je hulp inschakelen?
Lukt eten bijna niet meer, valt iemand snel af of zijn er ernstige mondklachten, neem dan contact op met je arts of verpleegkundige. Eventueel kan een oncologiediëtist helpen om toch voldoende voedingsstoffen binnen te krijgen. Dat is belangrijk, want goed blijven eten helpt het lichaam herstellen en ondersteunt de conditie tijdens de behandeling.
Lees ook: Wat zeg je tegen iemand met kanker?
