Dankzij immuuntherapie leven patiënten met uitgezaaid melanoom en longkanker steeds langer. Opvallend is dat ook ouderen steeds vaker baat hebben bij deze relatief nieuwe behandeling. Dat blijkt uit een groot Nederlands onderzoek naar de praktijkresultaten van immuuntherapie.
Immuuntherapie heeft de behandeling van verschillende vormen van kanker de afgelopen jaren ingrijpend veranderd. Dankzij deze relatief nieuwe geneesmiddelen leven veel patiënten met onder meer uitgezaaid melanoom en niet-kleincellige longkanker langer. Sommige patiënten bereiken zelfs een langdurige stabilisatie van hun ziekte. Dat blijkt uit een nieuw rapport van het Integraal Kankercentrum Nederland (IKNL) en de Dutch Institute for Clinical Auditing (DICA).
De onderzoekers analyseerden gegevens van patiënten die tussen 2017 en 2023 in de dagelijkse praktijk werden behandeld met immuuntherapie. De resultaten laten zien dat een deel van de patiënten jarenlang profiteert van deze behandeling, ook op hogere leeftijd.
Bijna helft van melanoompatiënten leeft na vijf jaar nog
Bij patiënten met uitgezaaid melanoom die behandeld werden met nivolumab of pembrolizumab leefde 45,6 procent vijf jaar na de start van de behandeling nog. Ook bij uitgezaaide niet-kleincellige longkanker zijn de resultaten veelbelovend. Van de patiënten die behandeld werden met pembrolizumab was vijf jaar later nog 23 procent in leven. Volgens onderzoeker Femke Jacobs van IKNL heeft immuuntherapie voor veel patiënten nieuwe perspectieven gebracht. Door gegevens uit verschillende Nederlandse registraties te combineren, krijgen onderzoekers een beter beeld van de resultaten in de dagelijkse praktijk. Die kennis kan artsen en patiënten helpen om beter onderbouwde keuzes te maken.
Steeds meer 75-plussers krijgen immuuntherapie
Een opvallende uitkomst van het onderzoek is dat steeds meer oudere patiënten behandeld worden met immuuntherapie. In klinische onderzoeken worden ouderen vaak minder vaak meegenomen, waardoor lang onduidelijk was hoeveel voordeel zij van deze behandeling hebben. Bij uitgezaaide niet-kleincellige longkanker steeg het aandeel patiënten van 75 jaar en ouder dat immuuntherapie kreeg van bijna 20 procent in 2017 naar ruim 31 procent in 2023. Ook bij andere vormen van longkanker nam het gebruik onder ouderen sterk toe.
De cijfers laten zien dat immuuntherapie ook voor ouderen aanzienlijke gezondheidswinst kan opleveren. Bij patiënten met niet-operabel of uitgezaaid melanoom die twee jaar na de start van een combinatiebehandeling met nivolumab en ipilimumab nog leefden, waren de vooruitzichten gunstig. Van de patiënten tussen 18 en 64 jaar leefde vijf jaar na de start van de behandeling nog ruim 83 procent. Bij patiënten van 75 jaar en ouder was dat ruim 71 procent. Dat laat zien dat immuuntherapie voor een deel van de patiënten kan zorgen voor langdurige ziektecontrole en mogelijk zelfs genezing. Ook bij longkanker profiteren ouderen van de behandeling. Hoewel de overlevingskansen lager zijn dan bij jongere patiënten, leefde van de 75-plussers met uitgezaaide niet-kleincellige longkanker die behandeld werden met pembrolizumab bijna 14 procent vijf jaar later nog. Bij patiënten jonger dan 65 jaar was dat bijna 30 procent.
Niet iedereen profiteert van de behandeling
De onderzoekers benadrukken dat immuuntherapie geen wondermiddel is. Een deel van de patiënten overlijdt ondanks behandeling binnen enkele weken of maanden na de start van de therapie. Daarnaast kunnen ernstige bijwerkingen optreden. Vooral combinaties van verschillende immuuntherapieën vergroten het risico op complicaties. Soms zijn de bijwerkingen zo ernstig dat een ziekenhuisopname nodig is. Daarom blijft een zorgvuldige afweging van de mogelijke voordelen en risico’s belangrijk. Ook palliatieve zorg, gericht op het verminderen van klachten en het behouden van kwaliteit van leven, blijft een belangrijke rol spelen.
Praktijk verschilt van klinische onderzoeken
Uit het rapport blijkt verder dat patiënten in de dagelijkse praktijk vaak minder lang behandeld worden dan deelnemers aan klinische studies. Mogelijke oorzaken zijn bijwerkingen, ziekteprogressie of overlijden. Toch blijken de overlevingscijfers in de praktijk over het algemeen goed overeen te komen met de resultaten uit klinische onderzoeken. Wel is de absolute overleving bij ouderen lager dan bij jongere patiënten. Dat hangt waarschijnlijk samen met een hogere leeftijd, een kortere levensverwachting en het vaker voorkomen van andere aandoeningen.
Hoge kosten maken gerichte inzet belangrijk
Immuuntherapie heeft de vooruitzichten voor veel patiënten verbeterd, maar de behandeling is ook kostbaar. De uitgaven liepen in 2023 uiteen van ruim 20 miljoen euro voor bepaalde behandelingen bij melanoom tot 96 miljoen euro voor pembrolizumab in combinatie met chemotherapie bij uitgezaaide niet-kleincellige longkanker. Volgens de onderzoekers onderstreept dit het belang van verder onderzoek naar welke patiënten het meeste baat hebben bij immuuntherapie. Zo kan de behandeling zo doelgericht mogelijk worden ingezet, met behoud van effectiviteit en mogelijk lagere zorgkosten.
Wat is immuuntherapie?
Immuuntherapie is een behandeling die het eigen afweersysteem helpt om kankercellen beter te herkennen en aan te vallen. Anders dan chemotherapie richt immuuntherapie zich niet rechtstreeks op de tumor, maar op het versterken van de natuurlijke afweer van het lichaam. De behandeling wordt inmiddels ingezet bij verschillende vormen van kanker, waaronder melanoom, longkanker, nierkanker en blaaskanker.
Lees ook: Metaalsmaak, bittere koffie en geen trek: dit doet chemo met je smaak
