Kunstmatige intelligentie (AI) helpt artsen om tumoren steeds nauwkeuriger te bestralen. Daardoor zijn vaak minder bestralingen nodig en blijft gezond weefsel beter gespaard. Onderzoekers zien bovendien aanwijzingen dat bestraling het afweersysteem kan helpen om ook uitzaaiingen elders in het lichaam aan te vallen. Dat biedt hoop voor mensen met uitgezaaide kanker.
Volgens radiotherapeut-oncoloog prof. dr. Marcel Verheij (Radboudumc) heeft de radiotherapie de afgelopen jaren een enorme ontwikkeling doorgemaakt. Dankzij MRI-scanners, geavanceerde beeldvorming en AI kunnen artsen tumoren veel preciezer in beeld brengen dan vroeger, zegt hij in het AD.
AI past de bestraling direct aan
Tumoren kunnen tijdens een behandeltraject kleiner worden of iets verschuiven doordat organen bewegen. Daarom wordt vóór een bestraling vaak opnieuw een scan gemaakt. AI berekent vervolgens binnen enkele minuten of het bestralingsplan moet worden aangepast. Deze zogenoemde adaptieve radiotherapie maakt het mogelijk om de straling nauwkeuriger op de tumor te richten en gezond weefsel zoveel mogelijk te sparen. Dat verkleint de kans op bijwerkingen. Bij sommige vormen van kanker, zoals prostaatkanker, kan de behandeling daardoor ook korter duren. Waar patiënten vroeger soms zeven of meer bestralingen nodig hadden, zijn tegenwoordig in veel gevallen vijf behandelingen voldoende.
Lees ook: Metaalsmaak, bittere koffie en geen trek: dit doet chemo met je smaak
Toevallige ontdekking biedt nieuwe hoop
Naast deze technologische vooruitgang onderzoeken artsen ook hoe bestraling het immuunsysteem kan versterken. De aanleiding was een opvallende waarneming bij een patiënt met uitgezaaide leverkanker. Die kreeg immuuntherapie en werd bestraald vanwege een pijnlijke uitzaaiing in de schildklier. Niet alleen die uitzaaiing werd kleiner, maar ook de uitzaaiingen in de lever, terwijl die helemaal niet waren bestraald. Artsen noemen dit het abscopale effect. Daarbij lijkt lokale bestraling het afweersysteem te activeren, waardoor ook kankercellen op andere plekken in het lichaam worden aangevallen.
Onderzoek bij uitgezaaide leverkanker
Het Radboudumc onderzoekt nu of dit effect vaker kan worden opgewekt. Patiënten met uitgezaaide leverkanker krijgen eerst immuuntherapie. Slaat die onvoldoende aan, dan volgt bestraling. Onderzoekers bekijken of deze combinatie het immuunsysteem alsnog kan activeren. Daarbij worden zowel uitwendige bestraling als inwendige bestraling met radioactieve bolletjes onderzocht. Die bolletjes worden via de bloedvaten rechtstreeks naar de levertumor gebracht en geven daar lokaal straling af. Het onderzoek bevindt zich nog in een vroege fase. Er is daarom nog geen bewijs dat deze behandeling voor alle patiënten werkt. Wel hopen onderzoekers dat de combinatie van immuuntherapie en bestraling in de toekomst de behandeling van bepaalde vormen van uitgezaaide kanker kan verbeteren.
