Je hebt er weken naar uitgekeken en eindelijk is het vakantie. Maar juist als de rust begint, voel je je niet fit. Je wordt verkouden, krijgt hoofdpijn of bent ineens doodmoe. Hoe kan het dat je juist in je vakantie ziek lijkt te worden? En belangrijker: kun je voorkomen dat je de eerste vakantiedagen vooral aan het uitzieken bent?
Psychologen noemen dit verschijnsel ook wel ‘leisure sickness’, oftewel vrijetijdsziekte. Sommige mensen krijgen juist in het weekend of tijdens hun vakantie lichamelijke klachten. Dat kunnen milde klachten zijn, zoals vermoeidheid, hoofdpijn of een verkoudheid, maar ook griepachtige verschijnselen, spierpijn of maag- en darmklachten komen voor.
Vrijetijdsziekte is geen officiële medische diagnose, maar het verschijnsel wordt al tientallen jaren onderzocht. In een Nederlands onderzoek van psycholoog prof. Ad Vingerhoets (Tilburg University) onder bijna 1.900 volwassenen herkende ongeveer drie procent van de deelnemers zich in het patroon dat ze juist in het weekend of tijdens vakanties ziek werden.
Waarom word je juist ziek tijdens je vakantie?
Sommige mensen krijgen juist tijdens hun vakantie een verkoudheid, griep of andere lichamelijke klachten. Een mogelijke verklaring hiervoor is dat langdurige stress invloed heeft op het afweersysteem. Tijdens een drukke periode maakt je lichaam meer stresshormonen aan, zoals adrenaline en cortisol. Die helpen je alert te blijven en hebben ook invloed op je afweer.
Wanneer de spanning wegvalt, verandert ook de hoeveelheid stresshormonen in je lichaam. Wetenschappers denken dat een virus waarmee je eerder al besmet bent geraakt zich dan gemakkelijker kan ontwikkelen tot een verkoudheid of griep. Dit mechanisme wordt door onderzoekers genoemd als een mogelijke verklaring voor vrijetijdsziekte, maar is (nog) niet volledig bewezen.
Daarnaast leef je op vakantie vaak anders dan thuis. Je slaapt misschien minder regelmatig, reist veel, eet anders of komt met meer mensen in contact. Ook dat kan de kans op een verkoudheid of andere infectie vergroten.
Is vrijetijdsziekte hetzelfde als de vakantie-inzakker?
De twee verschijnselen lijken op elkaar, maar zijn toch net iets anders. Zo staat bij de vakantie-inzakker vooral extreme vermoeidheid centraal: zodra de druk wegvalt, merk je pas hoe moe je eigenlijk bent. Bij vrijetijdsziekte gaat het juist om lichamelijke klachten, zoals een verkoudheid, griepachtige verschijnselen, hoofdpijn of maag- en darmklachten, waar je tijdens je vakantie last van kunt krijgen. Ook kunnen ze allebei tegelijk voorkomen en lijken ze deels dezelfde oorzaak te hebben.
Niet alleen stress speelt een rol
Word je ziek tijdens de vakantie, dan hoeft dat niet altijd door vrijetijdsziekte te komen. Ook andere factoren kunnen meespelen, zoals:
- een virus dat je al had opgelopen;
- een lange reis of jetlag;
- veranderingen in slaapritme;
- hitte of uitdroging;
- ander eten of drinken;
- contact met meer mensen tijdens de reis.
Vaak is het een combinatie van verschillende factoren.
Kun je voorkomen dat je ziek wordt?
Niet helemaal, maar je kunt de kans wel verkleinen met de volgende tips:
- Bouw de druk geleidelijk af.
Probeer niet tot de laatste minuut door te gaan. Rond werkzaamheden of andere verplichtingen iets eerder af als dat mogelijk is. - Gun jezelf een rustige start.
Plan de eerste vakantiedagen niet helemaal vol. Geef jezelf tijd om te wennen aan een lager tempo. - Blijf goed slapen.
Een regelmatig slaapritme helpt je lichaam herstellen. Probeer daarom ook vlak voor de vakantie voldoende nachtrust te nemen. - Blijf bewegen.
Lichte beweging, zoals wandelen of fietsen, helpt om stress af te bouwen en bevordert het herstel. - Luister naar je lichaam.
Voel je dat je al weken vermoeid bent? Negeer die signalen dan niet. Neem ook vóór je vakantie regelmatig momenten om te ontspannen.
Wanneer moet je naar de huisarts?
De meeste klachten verdwijnen vanzelf na een paar dagen rust. Heb je hoge koorts, ben je ernstig benauwd of blijf je langer ziek dan je verwacht, neem dan contact op met je huisarts. Dan kan er namelijk iets anders aan de hand zijn dan vrijetijdsziekte.
