Nog even en dan is het vakantie. Toch voel je je juist nu futloos. Je hebt nergens meer energie voor, slaapt slecht of verlangt vooral naar een paar dagen rust. Herkenbaar? Veel mensen krijgen vlak voor de vakantie te maken met een ‘vakantie-inzakker’. Hoe komt dat eigenlijk?
Of je nu nog werkt, mantelzorger bent, regelmatig op de kleinkinderen past of gewoon altijd voor anderen klaarstaat: veel mensen gaan maandenlang door zonder echt gas terug te nemen. Zodra de vakantie in zicht komt, lijkt de vermoeidheid ineens toe te slaan. Dat is geen officiële medische aandoening, maar psychologen en stressonderzoekers herkennen dit patroon.
Je lichaam houdt het lang vol
Het menselijk lichaam kan lang omgaan met een drukke periode, misschien wel langer dan je denkt. Zolang er iets van je wordt gevraagd, blijf je vaak doorgaan. Dat geldt niet alleen voor werk. Misschien zorg je voor een partner of ouder, pas je regelmatig op de kleinkinderen, ben je actief als vrijwilliger of heb je een volle agenda met afspraken. Als 50-plusser combineer je waarschijnlijk verschillende verantwoordelijkheden, waardoor je soms pas laat merkt dat je eigenlijk over je grenzen bent gegaan.
Waarom je vermoeidheid pas laat merkt
Als je bezig met allerlei verplichtingen, dan merk je signalen van vermoeidheid vaak minder op. Een mogelijke verklaring hiervoor komt uit onderzoek van de Duitse arbeids- en organisatiepsycholoog Sabine Sonnentag. Zij beschrijft de zogenoemde ‘recovery paradox’: juist mensen die langdurig onder druk staan, hebben vaak de meeste moeite om voldoende te herstellen. Hierdoor kan vermoeidheid zich ongemerkt opstapelen. Dat zou kunnen verklaren waarom sommige mensen pas merken hoe moe ze zijn als de vakantie dichterbij komt.
En zodra de vakantie dichterbij komt, dan hoeft je lichaam minder alert te zijn. De spanning neemt langzaam af en juist daardoor merk je ineens hoeveel energie de afgelopen weken of maanden hebben gekost. Je hoort het waarschijnlijk ook weleens om je heen: “Nu de vakantie bijna begint, ben ik pas echt moe.”
Mantelzorg vraagt ongemerkt veel energie
Zorg je voor een partner, ouder, buur of ander familielid, dan kan het voelen alsof je voortdurend ‘aan’ staat. Want ook als je met liefde zorg geeft, vraagt die veel aandacht en energie. Tijd voor jezelf en eigen ontspanning schiet er dan gemakkelijk bij in.
Komt er eindelijk een periode waarin iemand anders een deel van de zorg overneemt of waarin er wat meer ruimte ontstaat? Dan voelt je lichaam soms pas hoe vermoeiend die periode eigenlijk is geweest.
Ook leuke dingen kosten energie
Een vakantie is iets om naar uit te kijken, maar de voorbereiding kost vaak ook tijd. Misschien moet je koffers pakken, medicijnen regelen, de planten onderbrengen bij de buren, de caravan klaarmaken of nog allerlei afspraken afronden voordat je vertrekt. Al die extra dingen komen boven op wat je normaal al doet. Hierdoor is de laatste week voor de vakantie voor veel mensen juist drukker dan anders.
Vrijetijdsziekte
De vakantie-inzakker is niet hetzelfde als vrijetijdsziekte (ook bekend als ‘leisure sickness’), maar ze hebben wel overeenkomsten. Zo worden mensen bij vrijetijdsziekte juist ziek zodra de vakantie begint. Bij de vakantie-inzakker merk je vooral dat je energie wegvalt nog vóór de vakantie is begonnen. In beide gevallen lijkt het erop dat je lichaam pas ontspant als de spanning afneemt, waardoor je vermoeidheid of andere klachten opmerkt.
Kun je een vakantie-inzakker voorkomen?
Dat lukt niet altijd, maar je kunt de kans wel verkleinen door de volgende dingen te doen:
- Begin op tijd met de voorbereidingen voor je vakantie.
- Probeer niet alles tot de laatste dagen te bewaren.
- Gun jezelf ook vóór de vakantie momenten van rust.
- Vraag hulp als je veel zorgtaken hebt.
- Plan de eerste vakantiedagen niet te vol, zodat je echt kunt bijkomen.
Wanneer moet je naar de huisarts gaan?
Een dipje vlak voor de vakantie is meestal onschuldig en trekt vaak weg als je een paar dagen hebt kunnen uitrusten. Blijf je ook na de vakantie erg moe of heb je daarnaast andere klachten, zoals benauwdheid, hartkloppingen, onverklaard gewichtsverlies of extreme uitputting? Neem dan contact op met de huisarts. Langdurige vermoeidheid kan namelijk ook een medische oorzaak hebben.
