De meeste mensen met dementie willen zo lang mogelijk thuis blijven wonen. Daarvoor is niet alleen goede zorg van familie nodig. Ook de buurt speelt een belangrijke rol. Een veilige stoep, een vertrouwde supermarkt, een bankje om uit te rusten en een buschauffeur die weet hoe hij iemand met dementie kan helpen. Juist de alledaagse dingen maken het verschil.
In Nederland leven naar schatting 320.000 mensen met dementie. Door de vergrijzing stijgt dat aantal naar verwachting tot ruim een half miljoen in 2040. De meeste mensen wonen dan nog thuis. Dat betekent dat niet alleen de zorg verandert, maar ook de woonomgeving. Want een dementievriendelijke samenleving begint gewoon op straat. Een wijk waarin mensen zich veilig voelen, de weg kunnen vinden en anderen hen begrijpen, helpt om langer zelfstandig te blijven. Onderzoek laat zien dat zo’n vertrouwde omgeving bijdraagt aan de kwaliteit van leven en de zelfstandigheid. Ook mantelzorgers ervaren daardoor minder belasting.
Waarom een vertrouwde buurt helpt
Voor iemand met dementie zijn herkenning en routine belangrijk. Een bekende wandelroute, een vaste bakker of een buur die even een praatje maakt, geven houvast. Wanneer de omgeving overzichtelijk is, durven mensen vaker zelfstandig naar buiten. Daardoor blijven ze in beweging, houden ze sociale contacten en voelen ze zich minder afhankelijk. Het gaat in een een dementievriendelijke buurt dus niet alleen over gebouwen of zorgvoorzieningen, maar juist ook over de mensen die er wonen en werken. De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) werkte deze visie uit in de toolkit Towards a Dementia-Inclusive Society. Die laat zien hoe gemeenten, organisaties én inwoners samen kunnen zorgen dat mensen met dementie onderdeel blijven van het dagelijks leven. De toolkit bevat praktische stappenplannen, checklists en voorbeelden om buurten inclusiever en toegankelijker te maken.
Lees ook: Helpt het vaccin tegen gordelroos ook tegen dementie?
Wat maakt een wijk dementievriendelijk?
Volgens de WHO dragen onder meer deze kenmerken bij aan een prettige leefomgeving:
- Veilige en overzichtelijke straten
- Duidelijke bewegwijzering
- Voldoende bankjes en rustpunten
- Goed toegankelijk openbaar vervoer
- Winkels waar personeel weet hoe zij iemand met dementie kunnen helpen
- Ontmoetingsplekken in de buurt
- Activiteiten waar iedereen aan mee kan doen
- Goede ondersteuning voor mantelzorgers
Juist de combinatie van deze voorzieningen zorgt ervoor dat mensen zich veilig voelen en langer zelfstandig kunnen blijven wonen.
De buurman is net zo belangrijk als de huisarts
Een dementievriendelijke samenleving begint niet bij de gezondheidszorg. Ook de buurvrouw, de caissière in de supermarkt, de bibliotheek, de sportvereniging en de buschauffeur kunnen veel betekenen. Als mensen weten wat dementie is en hoe zij iemand kunnen helpen, ontstaat meer begrip. Iemand die even niet op een woord kan komen of de weg kwijt is, hoeft zich dan niet direct bekeken of buitengesloten te voelen. De WHO benadrukt bovendien dat mensen met dementie niet alleen geholpen moeten worden, maar ook moeten kunnen meedenken over hun buurt. Zij weten zelf het beste welke obstakels zij dagelijks tegenkomen en welke oplossingen echt helpen.
Wat kun je zelf doen?
Je hoeft geen zorgverlener te zijn om iemand met dementie te helpen. Kleine gebaren maken vaak al veel verschil.
- Neem de tijd voor een gesprek
- Spreek rustig en gebruik korte zinnen
- Maak oogcontact en luister geduldig
- Verbeter iemand niet steeds als die iets vergeet
- Zie je iemand die verdwaald lijkt? Vraag rustig of je kunt helpen
- Groet of maak een praatje met een buurtgenoot met dementie. Regelmatig contact helpt iemand zich onderdeel van de buurt te blijven voelen
- Ben je vrijwilliger, winkelier of gewoon geïnteresseerd? Volg dan de gratis online training van Samen Dementievriendelijk. Daar leer je hoe je dementie herkent en hoe je prettig kunt reageren
Nederlandse gemeenten
Ook in Nederland groeit de aandacht voor dementievriendelijke buurten. Verschillende gemeenten combineren dit met hun beleid voor leeftijdsvriendelijke steden. Den Haag geldt als een van de koplopers. De gemeente heeft tientallen Haags Ontmoeten-locaties waar ouderen elkaar kunnen ontmoeten. Daarnaast zijn er trainingen voor winkeliers, vrijwilligers en buurtbewoners om dementie beter te herkennen en ermee om te gaan. Ook investeert de stad in toegankelijke openbare ruimtes en activiteiten in de wijk. Amsterdam zet in op dementievriendelijke buurten als onderdeel van het programma Ouderen in Amsterdam. De stad werkt aan veilige wandelroutes, ontmoetingsplekken, valpreventie en betere samenwerking tussen zorg, welzijn en bewoners. Het doel is dat mensen zo lang mogelijk actief kunnen blijven in hun eigen buurt. Ook Eindhoven, Helmond, Gouda en Tilburg besteden steeds meer aandacht aan gezond ouder worden, ontmoeting en zelfstandig thuis wonen. Zij zijn aangesloten bij het WHO Global Network for Age-friendly Cities and Communities. Wereldwijd maken inmiddels ruim 1.800 steden en gemeenten deel uit van dit netwerk.
Je eigen gemeente
Niet alleen de WHO biedt handvatten. Ook in Nederland is een praktisch hulpmiddel ontwikkeld. Met de Dementiescan van Alzheimer Nederland kunnen gemeenten onderzoeken hoe dementievriendelijk zij zijn. De scan brengt sterke punten én verbeterkansen in beeld op thema’s als wonen, mantelzorg, ontmoeting en deskundigheid. Zo wordt duidelijk waar een gemeente nog stappen kan zetten. Gemeenten kunnen tegenwoordig zelfs officieel het predicaat Dementievriendelijke Gemeente krijgen. Dat laat zien dat zij zich langdurig inzetten voor mensen met dementie en hun mantelzorgers. 104 gemeenten in Nederland hebben dit predicaat, dat is ongeveer 30 procent van alle gemeenten.
Kleine aanpassingen, groot effect
Vaak zijn geen grote verbouwingen nodig om een buurt prettiger te maken. Een bankje op een wandelroute, goede straatverlichting, een rustige oversteekplaats of duidelijke bewegwijzering kan al veel verschil maken. Ook activiteiten in het buurthuis, de bibliotheek, een museum of sportvereniging helpen mensen om actief en betrokken te blijven. Winkels, kerken, culturele instellingen en verenigingen kunnen ook veel doen. Denk aan een vaste contactpersoon, duidelijke informatie, rustige ruimtes of medewerkers die weten hoe zij iemand met dementie kunnen ondersteunen. Juist zulke alledaagse aanpassingen zorgen ervoor dat mensen langer kunnen blijven meedoen.
Lees ook: Dit zijn de 6 beste Nederlandse steden om prettig oud te worden
