Een simpele bloedtest waarmee de ziekte van Alzheimer vroeg kan worden opgespoord: wetenschappers werken er hard aan. Dat is opvallend, want tot nu toe zijn vaak scans, geheugentests of een ruggenprik nodig om aanwijzingen voor deze meest voorkomende vorm van dementie te vinden. Maar hoe betrouwbaar zijn die tests eigenlijk? En wil je zoiets wel weten voordat je klachten hebt?
Wat meet zo’n bloedtest precies?
Bij de ziekte van Alzheimer hopen bepaalde eiwitten zich op in de hersenen. De bekendste zijn amyloïde en tau. Onderzoekers ontdekten dat kleine hoeveelheden van die eiwitten ook in het bloed terug te vinden zijn.
Vooral zogenoemde p-tau-eiwitten krijgen veel aandacht. Mensen met alzheimer blijken vaak verhoogde waardes van deze eiwitten in hun bloed te hebben. Met een bloedtest kunnen artsen daardoor mogelijk aanwijzingen vinden voor de ziekte, zonder direct een ruggenprik of hersenscan te hoeven doen.
Waarom is dit zo bijzonder?
Tot nu toe wordt alzheimer meestal vastgesteld met geheugentests, gesprekken, scans of onderzoek van hersenvocht via een ruggenprik. Dat laatste is belastender en niet overal beschikbaar.
Een bloedtest zou onderzoek veel eenvoudiger kunnen maken:
- sneller;
- goedkoper;
- minder ingrijpend;
- en mogelijk eerder inzetbaar.
Dat is belangrijk, omdat uit onderzoeken blijkt dat nieuwe medicijnen tegen alzheimer, zoals donanemab, vooral in een vroeg stadium van de ziekte de achteruitgang mogelijk iets kan vertragen. Daarom is vroege opsporing via bijvoorbeeld bloedtesten extra relevant geworden.
Is zo’n bloedtest al beschikbaar?
De testen worden nog volop onderzocht, maar sommige ziekenhuizen gebruiken ze al in onderzoeksverband of als aanvullende test. In Nederland zijn bloedtesten voor alzheimer nog geen standaardonderzoek bij de huisarts. Ook is nog niet bekend of zorgverzekeraars deze bloedtest in de toekomst gaan vergoeden.
De eerste bloedtesten zijn al wel beschikbaar op de markt en dus (online) te koop, schrijft Alzheimer Nederland. Maar de stichting raadt aan om alleen een bloedtest te doen bij een arts. Een arts bekijkt de uitslag van een bloedtest namelijk altijd samen met andere uitslagen en symptomen.
Experts verwachten dat bloedtesten de komende jaren steeds vaker gebruikt gaan worden in geheugenpoli’s. Waarschijnlijk niet als losse diagnose, maar als extra hulpmiddel naast geheugentests, scans en gesprekken.
Kun je al alzheimer hebben zonder klachten?
Ja, dat kan. Veranderingen in de hersenen kunnen al tien tot twintig jaar vóórdat iemand duidelijke geheugenproblemen krijgt, beginnen. Dat maakt de ontwikkeling van bloedtesten ingewikkeld én gevoelig. Want stel dat een bloedtest aanwijzingen laat zien voor alzheimer, terwijl iemand zich nog prima voelt. Wat betekent zo’n uitslag dan precies? Niet iedereen met afwijkende eiwitten krijgt namelijk daadwerkelijk dementie. Daarom waarschuwen experts dat een bloedtest altijd zorgvuldig moet worden uitgelegd.
Wat heb je eraan om het vroeg te weten?
Daarover verschillen de meningen. Sommige mensen willen juist zo vroeg mogelijk duidelijkheid. Bijvoorbeeld om toekomstplannen te maken, financiële zaken te regelen, gezonder te leven, of mee te doen aan onderzoeken of behandelingen.
Anderen willen het liever niet weten zolang er geen genezende behandeling bestaat. Een vroege uitslag kan namelijk ook onzekerheid, angst of stress veroorzaken. Die ethische discussie speelt momenteel volop in de medische en wetenschappelijke wereld.
Betekent een positieve bloedtest automatisch dementie?
Nee. Een bloedtest alleen is niet genoeg om dementie vast te stellen. Artsen kijken altijd naar het totaalplaatje:
- geheugenklachten;
- gedrag;
- lichamelijke gezondheid;
- medicijngebruik;
- hersenscans of andere onderzoeken.
Ook andere aandoeningen kunnen geheugenproblemen veroorzaken, zoals stress, depressie, slaaptekort of een vitamine B12-tekort.
Wanneer komen deze bloedtesten echt beschikbaar?
Onderzoekers verwachten dat bloedtesten voor alzheimer de komende jaren een grotere rol gaan spelen in ziekenhuizen en geheugenklinieken. Vooral als eerste screeningstest. Voor een landelijke standaard bij de huisarts is het waarschijnlijk nog te vroeg. Daarvoor moet eerst duidelijk zijn:
- hoe betrouwbaar de tests precies zijn;
- bij wie ze het beste werken;
- en wat de gevolgen zijn van vroege opsporing.
