Darmkrampen of een opgeblazen buik kunnen veel ongemak veroorzaken. Vaak is stress de oorzaak van dit soort spijsverteringsproblemen. Dan kan yoga helpen.
Doordat zijn moeder yogalerares is, kwam Jens Keygnaert al jong in contact met oefeningen die lichaam, ademhaling en geest met elkaar verbinden. Tijdens zijn studie kinesitherapie/fysiotherapie ontdekte hij hierin veel overeenkomsten met yoga en ayurveda, een traditionele Indiase gezondheidsleer. Vandaag de dag combineert hij ze allemaal in zijn praktijk.
Besteedt yoga aandacht aan spijsvertering en buikklachten?
Keygnaert: “Zeker. Volgens de ayurveda ben je niet wat je eet, maar wat je verteert. In deze leer wordt de spijsvertering ‘agni’ genoemd, een innerlijk vuur. Elke yogahouding en ademhaling wordt in ayurvedateksten beschreven als een interactie met het spijsverteringsvuur. Voedsel wordt in dat vuur gemengd en getransformeerd. Daar kan het ook misgaan, waardoor je je slecht voelt of ziek wordt. Wanneer je spijsverteringsproblemen in een westers wetenschappelijk kader bekijkt, zijn die vaak stressgerelateerd. Yoga kan die stress verminderen door het autonome zenuwstelsel te beïnvloeden.”
Bewust en onbewust
Het zenuwstelsel bestaat uit het willekeurige en het autonome zenuwstelsel. Het willekeurige zenuwstelsel regelt alles wat bewust wordt aangestuurd, bijvoorbeeld lopen of iets beetpakken. Het autonome zenuwstelsel laat processen in het lichaam automatisch verlopen, zoals hartslag en spijsvertering. Ademhaling zit op de grens van beide zenuwstelsels. Tijdens de slaap adem je automatisch, maar je gebruikt de ademhaling ook bewust om te praten.
Bij acuut gevaar krijgt het willekeurige zenuwstelsel, dus alle bewuste handelingen, voorrang. De bijnieren maken stresshormonen aan, de lever zorgt voor extra suiker voor een energieboost en er wordt veel bloed naar de spieren gestuurd voor een vlucht- of vechtreactie. Er gaat dan juist minder bloed naar de spijsvertering, waar de pauzeknop wordt ingedrukt. Zodra het gevaar geweken is, krijgt het autonome zenuwstelsel weer de overhand zodat het lichaam kan herstellen. Ook de spijsvertering wordt dan weer actief. Keygnaert: “Tegenwoordig is er niet zo vaak meer sprake van acuut gevaar. Wel kan er sprake zijn van een constante dreiging, bijvoorbeeld door problemen op het werk of thuis. Veel mensen hebben hierdoor constant stress, bewust of onbewust, waardoor er voortdurend te veel stresshormonen in het bloed zitten. De bijnieren raken dan uitgeput, net als de lever. De herstelprocessen in het lichaam blijven op een laag pitje staan en de immuniteit wordt onderdrukt. Krijgt stress te veel of te langdurig prioriteit, dan pleeg je roofbouw op jezelf.”
Krijgt stress te veel of te langdurig prioriteit, dan pleeg je roofbouw op jezelf
Wat kan yoga concreet voor je doen?
“Om te beginnen biedt het ademhalingsoefeningen met elk een andere uitwerking, ook op de hersenen. Een onderdeel van het autonome zenuwstelsel is de zwervende zenuw, de nervus vagus. Heb je darmkramp, dan geeft de nervus vagus dit door aan de hersenen. Dit veroorzaakt een stressgevoel in de hersenen, die de darmen een seintje geven: dit is geen moment om te verteren, maar om te vechten of vluchten. Zo kom je in een vicieuze cirkel terecht.Een uitademing die dubbel zo lang duurt als de inademing, kan je uit die cirkel halen, het autonome zenuwstelsel activeren en de spijsvertering herstarten. Het haalt de knoop uit je maag en kalmeert de verkrampte darm. Uitademen ontspant, inademen activeert. Bij stress adem je veel in om extra zuurstof op te nemen. Maar als je te veel of te diep inademt, komt er te veel zuurstof in het bloed. Die kan niet altijd de organen binnen. Alsof de maaltijdbezorger voor een dichte deur staat terwijl de bewoners de sleutel kwijt zijn. Die sleutel is koolzuur, CO2, het gas dat we uitademen. Organen kunnen zuurstof namelijk alleen opnemen als er een bepaald niveau van CO2 in je bloed zit. Als je langer uit- dan inademt, daalt het zuurstofniveau en stijgt het CO2-niveau.Een goed ademritme maakt bovendien beter bestand tegen stress. Bijvoorbeeld vier tellen inademen, vier tellen vasthouden, vier tellen uitademen en vier tellen je longen leeg houden. Deze ademoefening werd door Navy SEAL commandant Mark Divine geïntroduceerd in die elite-eenheid om in gevaarlijke situaties rustig te blijven.”
Gaat het altijd om buikademhaling?
“Nee, dat is een therapeutische toepassing voor als je te hoog ademt, bijvoorbeeld bij hyperventilatie, een angstaanval of astma. De yoga-ademhaling is een volledige ademhaling. De borstkas zet zich als eerste uit, de ribben worden dan een voor een opgetild. Je middenrif, de grote ademhalingsspier tussen borst- en buikholte, werkt tegelijkertijd als een zuiger en gaat naar beneden, als een injectienaald die vloeistof optrekt. De uitademing start uit de bekkenbodem. Zowel de in- als uitademing stimuleert de spijsvertering. De buikorganen worden gemasseerd en beter doorbloed door de druk van boven en beneden. Je aandacht gaat er ook naartoe, zo word je je bewust van je spijsvertering en mogelijke problemen daar.”
Je ware zelf
Het is bij yoga ook van belang om jezelf en de oorzaak van je stress te onderzoeken. Wanneer je een ademritme alleen gebruikt om stress te beheersen die ontstaat doordat bijvoorbeeld je werk niet bij je past, loop je alsnog vast. Keygnaert: “Yoga was oorspronkelijk een methode om het existentiële lijden op aarde te verzachten. Het belangrijkste aspect daarbij is bewust aanwezig zijn. Met yoga leg je de storm van gedachten stil en observeer je bewust elke ademhaling en houding. Zo leer je je lichaam en je persoonlijkheid geleidelijk beter kennen. De persoon die je nu bent door conditionering zoals opvoeding en verwachtingen, is dat wie je echt bent? Waarvoor ben je gemaakt, wat kan je aan, welk levenspad zou je moeten bewandelen? Als je dat weet, kun je je werk en leven daarop afstemmen en kun je beter met stress omgaan.”
Welke rol spelen yogahoudingen bij buikklachten?
“Die zijn een verlengstuk van de ademhaling. Ze ondersteunen en accentueren de invloed van de ademhaling en de bewustwording van het centrum van je lichaam. Buig je naar voren, dan duw je je onderbuik samen en bevorder je de uitademing. Buig je naar achteren, dan verruim je de inademing, gaat het middenrif naar beneden en ontstaat druk van bovenaf op de buikorganen. Buig je zijwaarts, dan rek je de flanken en worden lever en milt gestimuleerd. De milt kan ontstekingen in de darmen remmen en er stromen meer galsappen uit de lever. Sta je met je hoofd en je hart lager dan de navel, dan keren de bloedsomloop en de stand van het middenrif en de buikorganen om. ”
Zijn er specifieke houdingen die helpen tegen buikklachten?
“Je kunt niet zomaar zeggen dat yoga goed is tegen spijsverteringsklachten, want er zijn verschillende soorten problemen. Wanneer bijvoorbeeld de klep tussen slokdarm en maag niet goed meer werkt, kan maagzuur terugvloeien naar de slokdarm. Een openende houding voor de borst, waarbij het middenrif naar beneden gaat, je even je longen vol lucht houdt en de druk iets langer aanhoudt, heeft een heropvoedend effect op de klep. Tegen constipatie werken juist voorovergebogen houdingen. Samen met de uitademing activeren die de darmbewegingen. Als je je voeding niet goed verteert, gaat die sneller gisten en krijg je een opgeblazen gevoel. Zijwaartse buigingen en torsies, waarbij je de schouders zijwaarts draait ten opzichte van het bekken, masseren intensief de buikorganen. De spijsvertering en de afgifte van spijsverteringssappen worden erdoor gestimuleerd. Maar heb je een echte spijsverteringsziekte zoals de ziekte van Crohn of colitis ulcerosa, dan mag de spijsvertering niet altijd zo sterk getriggerd worden. Dat vraagt voorzichtigheid van de yogadocent. Om gericht te werken, is een persoonlijke aanpak nodig. Die is niet in groepslessen te verwezenlijken.”
Kan yoga iets extra’s betekenen wanneer je 50-plus bent?
“Ayurveda deelt het leven op in drie fases volgens drie dosha’s, ofwel energiepatronen. Je wordt met een volle batterij geboren, maar naarmate je ouder wordt krijg je minder energie en word je minder stressbestendig. Ook de spijsvertering vertraagt; de intensiteit van spijsverteringssappen neemt af, eten kan langer in de maag blijven en je kunt geconstipeerd raken. Je kunt de spijsvertering dan activeren met torsies en voorovergebogen houdingen.
Anderzijds nemen wijsheid en levenservaring toe met de jaren. Je kunt beter omgaan met wat er in je leven gebeurt. Wanneer het je lukt om stress onder controle te houden en de doorbloeding en spijsvertering te optimaliseren, voel je je langer jong. Krijg je na je 50ste de rekening gepresenteerd omdat je roofbouw hebt gepleegd op je lichaam, leer dan eerst de stress beheersen om uit de vicieuze cirkel te stappen. Het is nooit te laat om jezelf beter te leren kennen, je levensmissie te vinden en te ontdekken waarvoor je werkelijk gemaakt bent.”
Dit artikel verscheen eerder in Plus Gezond september 2026. Abonnee worden van het blad? Dat doe je in een handomdraai.
