Vorig jaar overleed mijn lieve vader, 89 jaar oud. Zijn hele leven werd gekleurd door de oorlog, en het waren geen fraaie kleuren. Als klein jongetje belandde hij met zijn moeder en vier broertjes in Kamp Vught, als represaille van de Duitsers, omdat mijn opa was ondergedoken toen hij werd opgeroepen voor de Arbeitseinsatz.
Bram Bakker is oud-psychiater, beschouwt de zorg in ons land én zijn eigen leven met een kritische blik en op geheel eigen wijze.
Ze werden onverwacht vrijgelaten, omdat er een procedurefout was gemaakt. Hij herinnert zich er weinig meer van, als ik er vlak voor zijn overlijden nog eens naar mag vragen. Na de vrijlating moet papa onderduiken bij verre familie in een vreemde omgeving. In zijn eentje, voor onbepaalde tijd. Dat heeft levenslange sporen nagelaten. “Trauma is niet wat er met je is gebeurd, maar wat het met je heeft gedaan”, zegt de beroemde arts en trauma-deskundige Gabor Maté, zelf ook beschadigd door de oorlog. En: “Veiligheid is niet de afwezigheid van gevaar, maar de aanwezigheid van verbinding.
”Mijn vader verloor in die oorlog de verbinding met zijn ouders en broers, en vooral ook met zichzelf. En misschien heeft het onderduiken nog wel meer schade aangericht dan het verblijf in kamp Vught. Ik weet nog hoe ik als jong kind al voelde hoe kwetsbaar hij was, ook al probeerde hij het te verbergen. Door harde grappen over ‘de moffen’ bijvoorbeeld. Ik begreep ze niet, maar voelde wel de pijn die in hem zat. Pas toen ik al lang volwassen was, lukte het hem om over Duitsers te praten.
Mijn vader genoot, ondanks alles wat er al vroeg was misgegaan, wel van het leven. Hij was een heel trotse opa, en de jaren na zijn pensioen waren de beste tijd van zijn leven. Zijn professionele loopbaan was geen onverdeeld succes, voorzichtig uitgedrukt. En ook daarin had de oorlog een groot aandeel. Hij was onhandelbaar geweest en haalde nooit een middelbareschooldiploma. Daardoor kon hij niet studeren, terwijl hij een slimme man was.Door de oorlog was mijn vader een ander mens geworden en ik word me er steeds meer van bewust dat de sporen ervan ook in mij zijn terug te vinden. Dat ik me lang een angstig jongetje heb gevoeld, heeft ook van alles met zijn geschiedenis van doen. Juist in een tijd dat de laatste mensen die de Tweede Wereldoorlog in levenden lijve hebben meegemaakt, gaan overlijden, moeten we ons realiseren dat daarmee die oorlog niet verdwenen is, helaas.
Oorlogsgeweld leeft voort in de generaties na de slachtoffers, en niet op een prettige manier. We leven in een tijd waarin wereldleiders gemakkelijker dan ooit lijken te kiezen voor gewapende conflicten. Dat ze daarmee talloze mensen beschadigen, lijken ze zich niet te willen realiseren. Dan is het aan ons, de ervaringsdeskundigen, om dat bewustzijn actief te houden. Door te blijven delen wat het met ons, de volgende generaties heeft gedaan… Kinderen verlangen overal en altijd naar hetzelfde: liefde en veiligheid. Pak ze dat niet af.
