Een van de meest hardnekkige neigingen van veel mensen is om zichzelf bij tegenslag helemaal te verliezen in wanhoop en somberheid. Misschien schat ik het aantal te hoog in (dat hoop ik stiekem wel) doordat ik het dikwijls tegenkom in mijn werk als therapeut.
Bram Bakker is oud-psychiater, beschouwt de zorg in ons land én zijn eigen leven met een kritische blik en op geheel eigen wijze.
Hoe het werkt? Er vindt een ingrijpende gebeurtenis plaats en ineens wordt alles donker. Alles wordt op één pessimistische hoop geschoven. Het glas is ineens meer dan halfleeg. Een voorbeeld: iemand heeft al jaren een hond, waar hij of zij dol op is. Dan wordt het dier ziek en overlijdt. Verdrietig en pijnlijk uiteraard, maar wat heeft het met de relatie met de kinderen te maken? Of het huis waar je woont? Of de krant die al vele jaren op de deurmat valt? Een ingrijpende gebeurtenis leidt bij sommige mensen tot een somber perspectief op het hele leven. We hebben het dan niet direct over een depressie die met medicijnen bestreden moet worden, maar wel over een neiging of patroon dat verbonden is met iemands karakter. Door de tegenslag wordt er iets aangeraakt dat eerder niet zo zichtbaar was. In vakjargon wordt dit een ‘trigger’ genoemd; een gebeurtenis die iets uitlokt. Je zou ook kunnen zeggen dat ineens oud zeer naar bovenkomt, en dat er dus pijn en verdriet uit het verleden weer aan de oppervlakte verschijnen.
Het goede nieuws is: daar kun je wat aan doen! Want het is natuurlijk helemaal niet lekker als alles zwart wordt. Ook niet voor de mensen in de omgeving, want die zijn vaak verontrust door wat er gebeurt.
In professionele termen wordt deze behandeling ACT genoemd: Acceptance and Commitment Therapy. Het is een moderne variant van de klassieke gedragstherapie. Daarbij is het de bedoeling om net zo lang stapsgewijs te oefenen tot iets dat je angstig of spannend vindt, je lukt. Dit is direct ook het bestrijden van de neiging om te gaan vermijden: iets dat eng is uit de weg gaan. Bij ACT leer je om iets pijnlijks te aanvaarden in plaats van ertegen te strijden. De gedachte daarachter is simpel: als je er even helemaal in weg durft te zakken, is het sneller over dan wanneer je in verzet gaat. Buigen als bamboe. Dat heb je vast weleens gehoord. Oefenen in verdragen, zou je ook kunnen zeggen.
Iets minder concreet, maar vermoedelijk net zo goed werkzaam is meditatie. Het heeft een zweverig imago, maar in toenemende mate zijn er wetenschappelijke aanwijzingen dat het zinvol is om elke dag te mediteren. Dus niet pas als zich problemen aandienen, maar daarvoor al. De ingrijpende gebeurtenis kan je ook aanzetten om zo’n nieuwe gewoonte op te pakken. Iedere crisis betekent ook altijd een kans om nieuw gedrag aan te leren, om je anders te gaan verhouden tot de uitdagingen in je leven. Want die zullen blijven komen.
