Een grote teen die scheef staat, waardoor een knok ontstaat. Niet zo mooi, maar ook zeker niet onschuldig. Zo’n hallux valgus kan pijn en problemen met lopen veroorzaken. Orthopedisch chirurg Wieneke Metsaars: “Steeds meer klachten, ook aan de andere tenen? Overweeg dan een operatie.”
Wat is een hallux valgus precies?
“Hallux valgus is een scheefstand van de grote teen. Daarbij gaat het eerste middenvoetsbeentje naar buiten staan, terwijl de grote teen juist richting de andere tenen draait. Daardoor ontstaat die bekende knobbel aan de binnenkant van de voet”, vertelt orthopedisch chirurg Wieneke Metsaars. Ze is gespecialiseerd in voet- en enkelchirurgie. “Veel mensen denken dat die knok uit extra bot bestaat, maar dat klopt niet. Het is gewoon het bestaande middenvoetsbeentje dat door de scheefstand meer naar buiten uitsteekt.”
Bij vrouwen komt een hallux valgus vaker voor dan bij mannen. In Europa heeft ongeveer 18 procent van de bevolking ermee te maken. Bij 60-plussers loopt dat op tot ongeveer 23 procent. Toch blijven veel mensen er lang mee doorlopen, terwijl er vaak goed iets aan te doen is.
Hoe ontstaat die scheefstand?
“Er zijn grofweg twee groepen. De eerste heeft een erfelijke aanleg en ontwikkelt vaak al op jonge leeftijd een hallux valgus. De tweede krijgt de afwijking meestal vanaf het 50ste levensjaar. Daarbij verzwakken de kleine voetspieren, terwijl de grotere spieren vanuit het onderbeen relatief sterker blijven. Hierdoor ontstaat er dus een onbalans tussen de kleine en grote spieren die de voet aansturen. Daardoor kan de grote teen langzaam scheef gaan staan. Veel vrouwen denken dat hoge hakken de oorzaak zijn, maar daarvoor is geen overtuigend bewijs. Erfelijkheid, hormonen en de spierbalans spelen waarschijnlijk een veel grotere rol.”
Welke klachten geeft hallux valgus?
“De meeste mensen krijgen eerst pijn aan de knok. Naarmate de scheefstand toeneemt, passen gewone schoenen steeds minder goed. Ook verliest de grote teen zijn functie bij het afwikkelen van de voet. Daardoor raken de tweede en derde teen overbelast en kunnen hamertenen, wondjes en pijn onder de bal van de voet ontstaan. Uiteindelijk wordt lopen steeds moeilijker. Niet iedereen hoeft geopereerd te worden. Heb je weinig pijn en ontstaan er geen bijkomende problemen, dan is afwachten vaak prima. Ontstaan er wel hamertenen of wondjes, trek dan aan de bel bij je huisarts. Zo voorkom je schade aan de rest van de voet.”
Kan een pijnlijke knok ook iets anders zijn dan hallux valgus?
“Ja. Slijtage van het gewricht van de grote teen, dus artrose, kan ook een botuitsteeksel geven. Deze knok zit vaak wel wat meer boven op de grote teen dan aan de zijkant. Ook mensen met reuma kunnen door gewrichtsontstekingen pijn en scheefstand van de grote teen ontwikkelen.”
Kun je zelf iets doen?
“Brede, zachte, stevige schoenen zonder naden met een stevige zool zijn heel belangrijk bij een hallux valgus. Dat zorgt bij veel mensen al voor minder klachten. Bij een milde hallux valgus kun je vaak zelf ook nog wel iets doen om de klachten te verminderen. Oefeningen voor de kleine voetspieren kunnen daarbij ook helpen. Die spieren helpen mee aan een goede balans in de voet. Ik verwijs mensen met klachten bij een milde scheefstand daarom regelmatig door voor kleine voetspieroefeningen.De scheefstand verdwijnt er niet door, maar de voet kan wel stabieler worden en pijnklachten kunnen verminderen.”
Werken teenspreiders en nachtspalken?
“Nee, daar is geen overtuigend bewijs voor. Er is veel marketing rondom dit soort hulpmiddelen, maar onderzoek laat zien dat ze de scheefstand niet corrigeren. Als iemand zegt: ‘Ik heb er minder pijn door’, dan is dat natuurlijk prima. Maar verwacht niet dat de hallux valgus erdoor verdwijnt of minder snel erger wordt. Ik adviseer ze zelf daarom niet.”
En steunzolen?
“Die kunnen zeker wel nuttig zijn, maar om een andere reden. Steunzolen zetten de grote teen niet recht, maar kunnen wel helpen als iemand een platvoet heeft, of pijn onder de bal van de voet. Dan zorgen ze voor een betere drukverdeling tijdens het lopen. Voor sommige mensen maakt dat een groot verschil.”
Wanneer is een operatie nodig?
“Niet de stand van de teen bepaalt of iemand moet worden geopereerd, maar de klachten. Als iemand geen pijn heeft en goed kan functioneren, dan is er geen reden om te opereren. Ik opereer nooit alleen vanwege cosmetische redenen. Je moet niet opereren aan een gezonde voet. Anders wordt het wanneer er voortdurend pijn is, gewone schoenen niet meer lukken of er bijkomende problemen ontstaan, zoals hamertenen, wondjes of slijtage van andere gewrichten in de voorvoet. Dan wil je verdere schade voorkomen door te opereren”
Hoe verloopt zo’n operatie?
“Veel mensen denken dat we de uitstekende knok wegzagen, maar zo werkt het niet. We zetten het scheefstaande middenvoetsbeentje weer recht door het door te zagen, op te schuiven en we zetten het vast met één of twee schroefjes. Daardoor wordt de voet smaller. Van de uitstekende knok halen we ook een beetje af, maar het verdwijnen ervan komt met name door het opschuiven van het bot. De ingreep duurt ongeveer een half uur tot een uur.
Soms kunnen beide voeten tegelijk worden geopereerd, maar één voet per keer maakt de revalidatie meestal makkelijker. Na de operatie draag je zes weken een speciale schoen, waarbij je meestal direct al mag belasten op de voet. Je krijgt ook geen gips, zoals veel mensen denken. De meeste mensen kunnen na ongeveer drie maanden hun dagelijkse activiteiten weer normaal oppakken.”
Veel mensen zien op tegen de pijn. Is dat terecht?
“De behandeling is de afgelopen jaren sterk verbeterd. Vrijwel iedereen krijgt tegenwoordig naast de narcose ook een zenuwblokkade. Daardoor is de voet de eerste 24 uur vrijwel pijnvrij. Daarna redden de meeste mensen het met paracetamol en een ontstekingsremmer. Voor noodgevallen krijgen patiënten bij ons nog morfine mee, maar opvallend genoeg hebben veel mensen die uiteindelijk nauwelijks nodig. Oudere patiënten gebruiken die vaak helemaal niet omdat ze de pijn goed kunnen verdragen. Ik denk dat zeker 90 procent van de patiënten achteraf zegt dat de pijn enorm is meegevallen.”
Kan zo’n operatie ook op hogere leeftijd nog?
“Als iemand gezond genoeg is voor een operatie, kan dat ook op 80-jarige leeftijd nog prima. We vinden het heel normaal dat mensen van 70 of 80 een nieuwe heup of knie krijgen. Deze operatie is een veel minder zware ingreep. Vooral 50-plussers zou ik dan ook willen meegeven dat ze er niet mee moeten blijven doorlopen. Als de klachten toenemen of je merkt dat ook de andere tenen problemen krijgen, is het verstandig om hulp te zoeken. Tegenwoordig kunnen we veel mensen goed helpen. Na een geslaagde operatie zie ik een enorme vermindering van klachten. De meeste patiënten zijn erg tevreden en kunnen weer veel gemakkelijker lopen.”
Dr. Wieneke Metsaars is chirurg bij Xpert Clinics Orthopedie en gespecialiseerd in voet- en enkelchirurgie. Daarnaast was zij voorzitter van de multidisciplinaire werkgroep die de Nederlandse richtlijn Hallux valgus ontwikkelde en zat zij acht jaar in het bestuur van de Dutch Foot & Ankle Society (DFAS).
Een uitgebreidere versie van dit artikel verscheen eerder in Plus Magazine september 2026. Abonnee worden van het blad? Dat doe je in een handomdraai.
