“Overdag gaat het prima”, vertelt Esther. “Ik eet gezond en alleen op feestjes drink ik soms een glas wijn. Maar zodra de kinderen in bed liggen, neem ik een koekje. Vervolgens gaat de hele rol op, en de volgende ochtend walg ik van mezelf.”
Esther noemt zichzelf zwak, al toont ze overdag een ijzeren discipline. Eetbuien gaan echter zelden over karakter. Een op de zeven volwassenen en bijna net zo veel kinderen in alle lagen van de bevolking vertonen kenmerken van verslaving als het gaat om ultrabewerkt voedsel. Dit blijkt uit wetenschappelijk onderzoek in 36 landen. De Britse psycholoog Jen Unwin sprak er onlangs over op een congres. Suikers en andere snelle koolhydraten en vet prikkelen het beloningssysteem in de hersenen, net als alcohol. Chips, koekjes en chocola eten bovendien zo gemakkelijk weg dat ze op zijn voor je het doorhebt. Unwin legt de oorzaak van eetverslaving bij de dooreetfactor en brede beschikbaarheid van dit soort ultrabewerkte producten. Andere experts spreken liever van een eetbuistoornis.
Wat helpt tegen eetbuien: regelmaat en je ’triggers’ herkennen
Hoe je het ook noemt, over de aanpak zijn ze het allemaal eens: cognitieve gedragstherapie, weten wat je ‘triggers’ zijn en de regelmaat herstellen, zo nodig onder begeleiding van een diëtist of leefstijlcoach. Maar vooral níet gaan lijnen, dat kan eetbuien uitlokken.
Als leefstijlcoach behandel ik geen eetstoornissen. Wel ben ik vaak de eerste die het probleem bespreekbaar maakt, zoals bij Esther. Zij hield haar eetverslaving uit schaamte jarenlang stil. Maar nu is die vicieuze cirkel doorbroken. De huisarts brengt haar in contact met een psycholoog die werkt met cognitieve gedragstherapie. Hier leert Esther om haar triggers te herkennen: eenzaamheid, boosheid. Samen kijken we hoe ze meer regelmaat kan brengen in haar eetpatroon en hoe ze kan omgaan met lastige emoties. Ook bedenken we trucs om de verleiding te weerstaan. De koekjes staan bijvoorbeeld niet meer in het zicht, een schaal fruit wel.
De eerste maanden valt Esther een paar keer terug in haar oude gedrag, maar geleidelijk wordt het stiller in haar hoofd. Na een halfjaar mailt ze: ‘Ik heb nog steeds mindere dagen, maar dan ga ik een blokje om, of ik bel een vriendin.’
Eetbuien komen zelden voort uit zwakte, veel vaker is het een kwestie van bedrading: een brein dat verkeerd reageert op signalen van honger en beloning. En dat kun je, met de juiste begeleiding, opnieuw programmeren.
Lisette de Jong is voedingswetenschapper, leefstijlcoach en auteur, gespecialiseerd in metabole gezondheid, ADHD en autisme. Ze schrijft maandelijks in Plus Gezond een column.
Lees ook eerdere columns:
