Oplichters worden steeds geraffineerder, dat merken ook miljoenen Nederlanders die een familielid, partner of kennis helpen bij hun digitale bankzaken. Een manier om oplichters buiten de deur te houden is een familiewachtwoord af te spreken, zoals “Koffie met mayo en uitjes”.
WhatsApp-fraude komt vaak voor. Het slachtoffer ontvangt bijvoorbeeld een appje van ‘zoon’ of ‘dochter’ die een nieuw telefoonnummer heeft en geld nodig heeft. Of het slachtoffer snel geld kan overmaken. Met een familiewachtwoord is deze oplichting eenvoudig te ontmaskeren. Wie twijfelt, vraagt naar het vooraf afgesproken familiewachtwoord. Dit is een gemakkelijk te onthouden zin of woord die onderling is afgesproken, bijvoorbeeld “Koffie met mayo en uitjes”. Of een andere gekke zin, als het maar makkelijk te onthouden is. Een oplichter kent het familiewachtwoord niet en valt dus meteen door de mand. Het slachtoffer weet dat hij een oplichter aan de lijn heeft en kan de verbinding direct verbreken.
Van de Nederlanders die een ander helpen met digitale bankzaken, heeft een op de zes een familiewachtwoord afgesproken. De helft van de ‘helpers’ is van plan zo’n familiewachtwoord af te spreken. Het gaat om een grote groep mensen, want bijna de helft van de Nederlanders helpt een ander met digitale bankzaken. Meestal (85 procent) is dit een familielid of partner, zo blijkt uit onderzoek van ABN Amro.
Rode Vlaggen
Vier op de tien helpers maken zich zorgen over de digitale veiligheid van de persoon die ze helpen. Online fraude verandert zo snel dat helpers het lastig vinden om dat bij te houden. Ook vinden veel helpers het moeilijk om de ander goed te beschermen tegen online oplichting.
Hoewel oplichters steeds persoonlijker worden en steeds nieuwe technieken gebruiken, verandert hun aanpak in essentie niet. Ze proberen snel vertrouwen te wekken, zetten het potentiële slachtoffer onder druk en proberen hem uit een veilige situatie te halen. Het doel is dat het slachtoffer wordt afgeleid, niet meer nadenkt en geld overmaakt. Daarom is het belangrijk de kenmerken van de oplichting, de zogeheten rode vlaggen, te herkennen.
ABN Amro een nieuwe versie uitgebracht van de gids ‘Rode Vlaggen bij Oplichting‘. Er is een versie voor helpers en een versie in makkelijke taal, gericht op de mensen die geholpen worden bij hun bankzaken.
De handleiding noemt 5 rode vlaggen:
- Het slachtoffer moet onverwachts en nú iets moet doen. Iemand belt of stuurt een bericht en je moet meteen betalen of iets doen.
- Het slachtoffer moet de chat op de website of in de app verlaten. Het gesprek gaat vervolgens verder via een andere app, mail of telefoon
- Het is te mooi om waar te zijn, je kunt bijvoorbeeld veel geld krijgen of winnen.
- De oplichter geeft een tekst die je moet voorlezen aan de bank.
- Iemand wil je helpen na oplichting. Het is bijvoorbeeld een onbekende die zegt dat je je geld terug kunt krijgen. Je moet de onbekende wel eerst betalen.
Wie een van deze rode vlaggen herkent, kan het beste direct het gesprek beëindigen en ophangen of de chat sluiten. In de versie voor helpers wordt stap voor stap uitgelegd hoe je deze rode vlaggen kunt bespreken met de persoon die wordt geholpen.
Groeiend probleem
Online oplichting is een groeiend probleem. Vorig jaar heeft een op de dertien Nederlanders te maken gehad met oplichting en online fraude. Banken kunnen helpen bij het bestrijden van deze vorm van criminaliteit. Zij kunnen klanten waarschuwen en ingrijpen als iets niet in de haak is. Uit onderzoek van De Nederlandsche Bank blijkt dat banken verschillend op fraudesignalen reageren. Bij de ene bank krijgt een klant een waarschuwing, terwijl een andere bank een transactie pauzeert of blokkeert.
Dat bank verschillend reageren komt door een dilemma waar de banken nog geen antwoord op hebben. Volgens de wet moet een bank een transactie van een klant uitvoeren, ook als deze waarschijnlijk in het nadeel van de klant is. Aan de andere kant verwaarloost een bank zijn ‘zorgplicht’ als het transacties klakkeloos uitvoert. Zorgplicht betekent dat een bank alles in het werk moet stellen om te voorkomen dat een klant zichzelf benadeelt of laat bestelen. Die twee eisen staan haaks op elkaar en daardoor hebben de banken geen eenduidige aanpak van oplichting.
Coulance
Slachtoffers van online oplichting krijgen hun geld doorgaans niet terug van de bank. Hierop is een uitzondering: als de oplichter zich heeft voorgedaan als helpdeskmedewerker van de bank, betaalt de bank in veel gevallen het schadebedrag terug. Dit is de coulanceregeling, die overigens niet in alle gevallen opgaat. Slachtoffers die zelf geld hebben overgemaakt naar een oplichter vallen meestal buiten de coulanceregeling.
