Je hebt niets besteld en toch ligt er een pakketje op de mat. Een cadeautje? Misschien, maar het kan ook gaan om brushing: een vorm van online fraude waarbij jouw naam of adres wordt misbruikt voor nepreviews. Hoe werkt het en wat moet je doen als je zo’n spookpakket ontvangt?
‘Brushing’ is een vorm van online fraude waarbij een verkoper een bestelling op jouw naam of adres plaatst, zonder dat jij daarvan weet. Vervolgens verstuurt de verkoper een goedkoop artikel naar jouw huis.
Het doel is niet om jou iets cadeau te doen, maar om een bestelling te registreren die als ‘geleverd’ wordt beschouwd. Daarna kan de verkoper een positieve review plaatsen alsof jij het product hebt gekocht. Hoe meer positieve beoordelingen een product heeft, hoe hoger het vaak in de zoekresultaten van een webshop verschijnt.
Waarom sturen oplichters een goedkoop pakket?
Het gaat niet om de inhoud van het pakket, maar om het bewijs dat er een levering heeft plaatsgevonden. Een verkoper kan bijvoorbeeld een dure stofzuiger of ander populair product aanbieden. In plaats van dat product stuurt hij een goedkoop artikel, zoals:
- zakdoekjes;
- stiften;
- pennen;
- kleine speelgoedartikelen;
- goedkope sieraden of sleutelhangers.
Voor de webshop lijkt de bestelling succesvol te zijn afgerond. Daarna kan de verkoper een positieve beoordeling plaatsen, waardoor het product betrouwbaarder lijkt dan het werkelijk is.
Hoe komen oplichters aan jouw gegevens?
Dat verschilt per geval. Mogelijke bronnen zijn:
- gegevens uit een datalek;
- openbare adresgegevens;
- oude klantgegevens die online zijn beland;
- willekeurig gekozen namen en adressen.
Soms staat alleen jouw adres op het pakket en ontbreekt je naam. In andere gevallen zijn zowel je naam als adres gebruikt.
Hoe herken je een spookpakket?
Je kunt te maken hebben met brushing als:
- je niets hebt besteld;
- niemand uit je omgeving het pakket heeft gestuurd;
- het pakket een goedkoop of vreemd product bevat;
- de afzender onbekend is;
- je geen factuur of betaalverzoek ontvangt;
- er een QR-code op of in het pakket staat. (Let op: scan deze niet zomaar. Oplichters kunnen je via zo’n QR-code naar een nepwebsite leiden om persoonsgegevens of inloggegevens te stelen. Deze vorm van fraude heet ‘qishing‘.)
Vaak lijkt het alsof het pakket afkomstig is van een grote webwinkel of een externe verkoper via een online platform.
Is brushing gevaarlijk?
Meestal loop je geen direct financieel risico, want je hoeft niets te betalen. Toch is brushing niet onschuldig. Het betekent namelijk dat jouw persoonsgegevens zonder toestemming zijn gebruikt. Bovendien helpen de nepreviews frauduleuze verkopers om meer producten te verkopen aan andere consumenten.
In sommige gevallen kan brushing erop wijzen dat jouw gegevens onderdeel zijn geweest van een datalek. Dat is een extra reden om alert te zijn.
Wat moet je doen als je een spookpakket ontvangt?
Ontvang je onverwacht een pakket? Dan kun je het volgende doen:
- Controleer eerst of het geen cadeau is van familie of vrienden.
- Kijk of er een afzender op het pakket staat.
- Meld het bij de webshop als die te achterhalen is.
- Maak een melding bij de Fraudehelpdesk.
- Controleer of je e-mailadres voorkomt in bekende datalekken, bijvoorbeeld via de website Have I Been Pwned.
- Verander wachtwoorden als je vermoedt dat je gegevens zijn gelekt.
Je hoeft het pakket meestal niet terug te sturen. Heb je er niet om gevraagd, dan ben je volgens de Nederlandse consumentenregels niet verplicht om ervoor te betalen of het te retourneren.
Kun je brushing voorkomen?
Helemaal voorkomen is lastig. Wel kun je de kans verkleinen dat jouw gegevens worden misbruikt door:
- sterke, unieke wachtwoorden te gebruiken;
- waar mogelijk tweestapsverificatie in te schakelen;
- zo min mogelijk persoonsgegevens openbaar te delen;
- alert te zijn op berichten over datalekken bij bedrijven waar je klant bent.
Is brushing strafbaar?
Ja. Bij brushing worden persoonsgegevens zonder toestemming gebruikt en worden valse reviews geplaatst. Dat kan onder meer vallen onder identiteitsfraude en valsheid in geschrifte. Grote webwinkels, zoals Amazon, verbieden deze praktijk en kunnen verkopers die zich eraan schuldig maken schorsen of definitief verwijderen.
