WHO: neem eenzaamheid net zo serieus als andere gezondheidsrisico’s

We weten allemaal dat voldoende bewegen, gezond eten en niet roken belangrijk zijn. Maar wist je dat ook eenzaamheid een risico vormt voor je gezondheid? Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) is sociale isolatie uitgegroeid tot een wereldwijd gezondheidsprobleem. Niet alleen omdat eenzaamheid ongelukkig maakt, maar ook omdat het de kans op lichamelijke en mentale gezondheidsproblemen vergroot.

Eenzaamheid is iets anders dan alleen zijn. Je kunt veel mensen om je heen hebben en je toch eenzaam voelen. Uit onderzoek blijkt dat bijna de helft van de Nederlanders zich weleens eenzaam voelt. Ongeveer 1 op de 10 mensen is zelfs sterk eenzaam. Door de vergrijzing zal het aantal ouderen dat met eenzaamheid te maken krijgt de komende jaren naar verwachting toenemen.

Waarom is eenzaamheid ongezond?

De WHO noemt eenzaamheid en sociaal isolement inmiddels een van de grootste maatschappelijke uitdagingen voor de volksgezondheid. Onderzoek laat zien dat langdurige eenzaamheid samenhangt met een grotere kans op uiteenlopende gezondheidsproblemen. Mensen die zich langdurig eenzaam voelen, hebben vaker last van depressieve of angstklachten en lopen een groter risico op hart- en vaatziekten, cognitieve achteruitgang en dementie. Ook lijkt hun afweersysteem minder goed te functioneren en is de kans op vroegtijdig overlijden groter. Volgens de WHO is het gezondheidsrisico van langdurige sociale isolatie vergelijkbaar met bekende risicofactoren als lichamelijke inactiviteit en roken.

Het lichaam staat voortdurend ‘aan’

Waarom heeft eenzaamheid zoveel invloed op je gezondheid? Volgens onderzoekers zorgt langdurige eenzaamheid ervoor dat het lichaam voortdurend in een staat van alertheid verkeert. Stresshormonen blijven verhoogd, waardoor onder meer de bloeddruk kan stijgen en het afweersysteem minder goed functioneert. Daarnaast bewegen mensen die zich eenzaam voelen vaak minder, eten ze ongezonder en stellen ze medische zorg soms uit. Zo kunnen lichamelijke en psychische klachten elkaar versterken.

Lees ook: Dit zijn de 6 beste Nederlandse steden om prettig oud te worden

Sociale contacten beschermen je gezondheid

Regelmatig contact met familie, vrienden, buren of mensen uit een vereniging heeft juist een beschermend effect. Onderzoek laat zien dat mensen met betekenisvolle sociale contacten gemiddeld meer bewegen, minder stress ervaren en zich gelukkiger voelen. Ze herstellen bovendien vaak sneller na een ziekte, hebben minder kans op depressieve klachten en beoordelen hun kwaliteit van leven hoger. Volgens de WHO zijn sociale contacten daarom net zo belangrijk voor gezond ouder worden als aandacht voor voeding en beweging.

Ook een klein netwerk kan genoeg zijn

Je hoeft geen groot sociaal netwerk te hebben om je verbonden te voelen. Voor de één is een partner voldoende, voor de ander zijn dat een wandelgroep, koor of kaartclub. Het gaat vooral om de kwaliteit van de contacten. Een goed gesprek met een buurman of -vrouw, samen koffie drinken of wekelijks oppassen op de kleinkinderen kan al veel betekenen.

Wat kun je doen tegen eenzaamheid?

Eenzaamheid is geen individueel probleem, maar een uitdaging voor de hele samenleving. Toch zijn er ook dingen die je zelf kunt doen.

Sluit je aan bij een wandel- of fietsclub
Doe vrijwilligerswerk
Volg een cursus of workshop
Bezoek activiteiten in het buurthuis of de bibliotheek
Nodig iemand uit voor een kop koffie
Maak gebruik van ontmoetingsactiviteiten in de buurt

Wanneer is het verstandig hulp te zoeken?

Voel je je langere tijd eenzaam en merk je dat je daardoor somber wordt of steeds minder onderneemt? Bespreek dit dan met je huisarts. Die kan samen met je kijken welke ondersteuning of activiteiten bij je passen. Ook welzijnsorganisaties, buurthuizen en gemeenten organiseren steeds vaker ontmoetingsactiviteiten voor ouderen. Via Eén tegen Eenzaamheid, Welzijn op Recept of het lokale sociaal wijkteam kun je vaak eenvoudig in contact komen met mensen of activiteiten in de buurt.

Wereldwijde aandacht voor sociale verbondenheid

Dat de WHO eenzaamheid steeds serieuzer neemt, blijkt ook uit een recente stap. In 2023 richtte de organisatie de Commission on Social Connection op. Deze internationale commissie onderzoekt hoe eenzaamheid en sociaal isolement wereldwijd kunnen worden teruggedrongen en adviseert overheden over effectieve maatregelen. Daarmee onderstreept de WHO dat sociale verbondenheid niet alleen een persoonlijke kwestie is, maar een belangrijk onderdeel van de volksgezondheid – net als voldoende beweging, gezonde voeding en het voorkomen van chronische ziekten.

Zomereenzaamheid

Eenzaamheid kan in de zomer extra voelbaar zijn. Het Nationaal Ouderenfonds noemt dit zomereenzaamheid: familie en vrienden zijn vaker op vakantie, terwijl clubs, verenigingen en vaste activiteiten soms tijdelijk stilliggen. Uit onderzoek van het Ouderenfonds blijkt dat 51 procent van het Ouderenpanel zomereenzaamheid ervaart. Het fonds roept iedereen daarom op van 4 juli t/m 31 augustus samen een uitje of activiteit te plannen met haar Zomeragenda.

Op zoek naar contact?

Op zoek naar nieuwe contacten? Deze websites kunnen helpen.

Nieuwemensenlerenkennen.nl: organiseert wandelingen, etentjes, culturele uitstapjes en andere activiteiten in heel Nederland. Je kunt alleen deelnemen of samen met iemand anders.
Meetup – Internationaal platform met lokale groepen voor wandelen, fotografie, bordspellen, talen, koken en nog veel meer.
Nationale Wandeluitdaging (Bas van de Goor Foundation): wandelgroepen door heel Nederland waar bewegen en ontmoeten centraal staan.
Nederlandse Vereniging voor Volkshogescholen / Volksuniversiteiten: cursussen zijn een laagdrempelige manier om mensen met dezelfde interesses te ontmoeten.
Bibliotheek.nl: veel bibliotheken organiseren gratis activiteiten zoals leesclubs, digitale inloopspreekuren, lezingen en creatieve workshops.
NLvoorelkaar.nl is het grootste vrijwilligersplatform van Nederland. Je kunt zoeken op woonplaats en soort vrijwilligerswerk.
Eén tegen Eenzaamheid: via de website vind je lokale ontmoetingsactiviteiten, buurthuizen en initiatieven in de buurt.