Bijna iedereen voelt zich weleens eenzaam. Meestal gaat dat gevoel vanzelf weer over. Maar eenzaamheid kan ook lang aanhouden en grote invloed hebben op je dagelijks leven en gezondheid. Wat is eenzaamheid precies, hoe ontstaat het en hoe kun je het herkennen?
Eenzaamheid is het gevoel dat je niet genoeg verbonden bent met andere mensen. Misschien heb je minder sociale contacten dan je zou willen. Het kan ook zijn dat je wel mensen om je heen hebt, maar een hechte band mist. Je hebt dan bijvoorbeeld niemand bij wie je terechtkunt met persoonlijke verhalen, zorgen of verdriet. Eenzaamheid is heel persoonlijk. De één heeft behoefte aan een grote vriendenkring en veel afspraken, terwijl een ander tevreden is met één of twee goede contacten. Het gaat daarom niet alleen om hoeveel mensen je kent, maar vooral om de vraag of jouw contacten aansluiten bij wat je nodig hebt.
Hoeveel mensen voelen zich eenzaam?
Eenzaamheid komt veel voor. Uit de Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2024 blijkt dat 46,2 procent van de Nederlandse volwassenen zich eenzaam voelt. Bij 13,2 procent gaat het om sterke eenzaamheid. Onder 85-plussers voelt ongeveer 60 procent zich eenzaam. Dat betekent niet dat eenzaamheid alleen bij ouderen voorkomt. Mensen van alle leeftijden kunnen ermee te maken krijgen. Wel neemt het risico soms toe als je ouder wordt, bijvoorbeeld door het overlijden van een partner of vrienden, gezondheidsproblemen en een afnemende mobiliteit.
Welke soorten eenzaamheid zijn er?
Er wordt meestal onderscheid gemaakt tussen sociale, emotionele en existentiële eenzaamheid. Deze vormen kunnen ook tegelijk voorkomen.
Sociale eenzaamheid
Bij sociale eenzaamheid mis je een groep mensen om je heen. Je hebt bijvoorbeeld weinig vrienden, kennissen of familieleden met wie je regelmatig contact hebt. Misschien mis je iemand om samen mee te wandelen, koffie te drinken of naar een voorstelling te gaan. Het gaat hierbij vooral om de omvang en samenstelling van je sociale netwerk. Je zou graag meer mensen ontmoeten of vaker iets met anderen ondernemen.
Emotionele eenzaamheid
Bij emotionele eenzaamheid mis je een hechte band met iemand. Dat kan een partner, goede vriend, familielid of vertrouwenspersoon zijn. Je hebt misschien genoeg mensen om je heen, maar toch niemand bij wie je echt jezelf kunt zijn of met wie je belangrijke gevoelens kunt delen. Daarom kun je je ook binnen een relatie, gezin of vriendengroep eenzaam voelen. Meer afspraken maken is dan niet altijd de oplossing. Je hebt vooral behoefte aan meer diepgang, begrip en verbondenheid.
Existentiële eenzaamheid
Existentiële eenzaamheid is een gevoel van leegte, zinloosheid of doelloosheid. Je vraagt je bijvoorbeeld af wat je leven nog betekenis geeft of waar je bij hoort. Deze vorm kan ontstaan na een grote verandering, zoals pensionering, ziekte of het verlies van een dierbare.
Is alleen zijn hetzelfde als eenzaam zijn?
Alleen zijn is een feitelijke situatie: er is op dat moment niemand bij je. Eenzaamheid is een gevoel. Je kunt graag alleen zijn en daar rust, vrijheid of plezier aan beleven. Je kunt je andersom ook eenzaam voelen tijdens een verjaardag, binnen je huwelijk of in een volle kamer. Ook sociaal isolement is iets anders. Daarvan is sprake als iemand nauwelijks of geen contact heeft met andere mensen. Een sociaal geïsoleerd persoon hoeft zich daar niet per se ongelukkig bij te voelen. En iemand met veel contacten kan toch sterk eenzaam zijn.
Hoe ontstaat eenzaamheid?
Eenzaamheid heeft meestal niet één duidelijke oorzaak. Vaak spelen meerdere veranderingen of problemen een rol. Ook je karakter en ervaringen kunnen meespelen. Als je verlegen bent, mensen moeilijk vertrouwt of bang bent om afgewezen te worden, kan het lastiger zijn om nieuwe contacten te leggen of bestaande relaties te verdiepen. Mogelijke oorzaken zijn:
- Het overlijden van je partner, familielid of goede vriend
- Een scheiding of verbroken relatie
- Pensionering of verlies van werk
- Een verhuizing naar een andere buurt
- Gezondheidsproblemen of moeite met lopen
- Gehoorverlies, waardoor gesprekken volgen lastiger wordt
- Mantelzorg, waardoor er weinig tijd overblijft voor andere contacten
- Weinig geld om aan activiteiten mee te doen
- Het verlies van contact met familie of vrienden
- Het gevoel dat je niet wordt begrepen of nergens bij hoort
Wie heeft meer kans op eenzaamheid?
Iedereen kan eenzaam worden. Het risico is wel groter tijdens ingrijpende veranderingen. Denk aan het verlies van een partner, een verslechterende gezondheid, stoppen met werken of verhuizen naar een andere woonomgeving. Alleen wonen vergroot het risico, maar betekent niet automatisch dat je eenzaam bent. Volgens het CBS voelde in 2024 ongeveer 14 procent van de alleenwonenden zich sterk eenzaam. Onder mensen die met een partner wonen, lag dit percentage lager. Het risico kan ook groter zijn als je weinig geld hebt, mantelzorger bent, moeite hebt met de Nederlandse taal, psychische klachten hebt of door een beperking moeilijk de deur uit kunt.
Is eenzaamheid slecht voor je gezondheid?
Je af en toe eenzaam voelen hoort bij het leven. Het gevoel kan een signaal zijn dat je behoefte hebt aan meer of beter contact. Langdurige of sterke eenzaamheid kan wel samengaan met psychische en lichamelijke klachten. Sommige mensen hebben regelmatig afspraken, maar missen toch echte verbondenheid. Het kan op eenzaamheid duiden als je je vaak leeg, verdrietig of butiengesloten voelt. Weinig zin om iets te ondernemen en veel piekeren kunnen ook signalen zijn. Mensen die langdurig eenzaam zijn, kunnen last krijgen van stress, somberheid, slaapproblemen of een negatief zelfbeeld. Ze bewegen soms minder, eten ongezonder of zoeken minder snel hulp. Daardoor kan een negatieve cirkel ontstaan: doordat je je slecht voelt, trek je je verder terug, waardoor de eenzaamheid sterker wordt. Eenzaamheid is niet hetzelfde als een depressie. Maar langdurige eenzaamheid en een depressie kunnen wel tegelijk voorkomen en elkaar versterken.
Lees ook: Neem eenzaamheid net zo serieus als andere gezondheidsrisico’s
Wanneer wordt eenzaamheid een probleem?
Eenzaamheid wordt vooral een probleem als het gevoel sterk is, lang aanhoudt of je dagelijks leven belemmert. Bijvoorbeeld als je afspraken blijft afzeggen, niet meer naar buiten wilt of nergens meer plezier aan beleeft. Wacht dan niet tot het vanzelf overgaat. Praat erover met iemand die je vertrouwt. Je kunt ook contact opnemen met je huisarts of de praktijkondersteuner. Een sociaal werker, ouderenadviseur of het Wmo-loket van je gemeente kan helpen bij het vinden van activiteiten, een maatje of andere ondersteuning. Wil je meteen met iemand praten? De Luisterlijn is dag en nacht bereikbaar via 088 0767 000. Je kunt ook chatten of mailen via de website.
Kun je iets tegen eenzaamheid doen?
Wat helpt, hangt af van het soort eenzaamheid en de oorzaak. Bij sociale eenzaamheid kan het helpen om vaker onder de mensen te komen, bijvoorbeeld via vrijwilligerswerk, een cursus, sportclub of activiteit in het buurthuis. Bij emotionele eenzaamheid gaat het eerder om het verdiepen of herstellen van een persoonlijke band. Probeer eerst te bedenken wat je precies mist. Zoek je gezelschap, iemand om mee te praten of meer betekenis in je dagelijks leven? Het antwoord helpt je om een passende eerste stap te kiezen. Die stap hoeft niet groot te zijn. Een telefoontje, een wandeling met de buurvrouw of een bezoek aan een activiteit kan al een begin zijn.
Lees ook: Wat kun je doen tegen eenzaamheid? 8 praktische tips
