Stel je voor: je telefoon gaat en je hoort de stem van je zoon, dochter of kleinkind. Er is paniek en er is direct geld nodig. Maar pas op, het kan ook een oplichter zijn. Hoe werkt AI-stemfraude en waar moet je op letten?
AI – kunstmatige intelligentie – kan tegenwoordig met slechts enkele seconden aan geluidsopnames een stem nabootsen, ook wel ‘voice cloning’ genoemd. Oplichters gebruiken daarvoor bijvoorbeeld video’s die iemand op Facebook, Instagram, TikTok of YouTube heeft geplaatst. Vervolgens laten ze een AI-programma nieuwe zinnen uitspreken met die nagebootste stem. Hierdoor lijkt het alsof een bekende je belt of een spraakbericht stuurt, terwijl het in werkelijkheid een oplichter is.
Hoe komen oplichters aan jouw stem?
Gelukkig is de kans klein dat iemand willekeurig jouw stem kloont. Meestal zoeken criminelen naar mensen van wie online al veel geluidsmateriaal beschikbaar is. Dat kan afkomstig zijn van:
- video’s op sociale media;
- interviews;
- podcasts;
- openbare presentaties;
- voicemailberichten.
Ook de stem van een familielid kan worden misbruikt om jou onder druk te zetten.
Hoe herken je deze vorm van oplichting?
Het gebeurt meestal op deze manier:
Je ontvangt een telefoontje of WhatsApp-spraakbericht. De stem klinkt als die van een bekende, bijvoorbeeld je zoon, dochter of kleinkind. Er is zogenaamd haast: een ongeluk, gestolen telefoon of een spoedbetaling. Je wordt gevraagd direct geld over te maken of een betaalverzoek te accepteren. Dat doen oplichters bewust: ze spelen in op emoties, zodat je minder kritisch nadenkt.
Kun je een AI-stem herkennen?
De ontwikkelingen gaan verder en AI-programma’s worden steeds beter, waardoor het ook steeds moeilijker wordt om een AI-stem te herkennen. Toch zijn er signalen waarop je kunt letten:
- Het gesprek of de stem klinkt net iets onnatuurlijk (bijvoorbeeld monotoon, zacht of zwak).
- De persoon ontwijkt onverwachte vragen.
- Er is veel druk om snel te handelen.
- Je wordt gevraagd geld over te maken naar een onbekende rekening.
- Het verhaal wijkt af van wat je gewend bent.
Twijfel je? Hang op en bel het bekende telefoonnummer van je familielid terug.
Wat kun je doen om dit te voorkomen?
Maak met elkaar een paar eenvoudige afspraken. Bijvoorbeeld:
- Spreek een codewoord af.
Spreek binnen de familie een codewoord af dat alleen jullie kennen. Bij een onverwacht telefoontje kun je daar altijd naar vragen. - Controleer via een ander kanaal.
Bel zelf terug of stuur een bericht naar het bekende nummer. - Maak nooit onder tijdsdruk geld over.
Oplichters proberen paniek te veroorzaken. Neem altijd even de tijd om te controleren wat er aan de hand is. - Wees voorzichtig met openbare video’s.
Je hoeft niet meteen al je filmpjes offline te halen, maar bedenk dat openbaar gedeelde video’s ook geluidsmateriaal bevatten. - Bespreek deze vorm van oplichting.
Hoe bekender mensen zijn met AI-stemfraude, hoe kleiner de kans dat ze erin trappen.
Hoe vaak komt dit voor?
In Nederland zijn al meerdere gevallen bekend waarbij oplichters AI gebruikten om stemmen na te bootsen. Zo zijn bij Fraudehelpdesk het afgelopen half jaar ongeveer vier meldingen gedaan waarbij het om voice cloning leek te gaan, bijvoorbeeld door iemand die de stem van zijn of haar kind herkende. Ook kreeg iemand een spraakbericht van een oplichter die de stem van zijn of haar leidinggevende had gekloond. In alle gevallen werd verzocht om snel geld over te maken.
Wel een kanttekening: dit gaat om slechts mensen die melding hebben gedaan – lang niet iedereen doet een melding. “Mogelijk gaat het om grotere aantallen dan wij nu kunnen zien”, licht Eunice Bom toe, medewerker communicatie bij Fraudehelpdesk. “Ons advies is om nooit zomaar tot handelen over te gaan op basis van een telefoontje, maar eerst de betrokkene te bellen op het telefoonnummer dat je zelf opzoekt.”
De Fraudehelpdesk zag in 2025 al een explosieve stijging van 250 procent in meldingen van telefoonfraude. Daarbij is voicecloning volgens de politie het toenemende probleem, meldde de Telegraaf eerder dit jaar. Ook uit onderzoek van het Centraal Bureau voor de Statistiek (2025) blijkt dat voicecloning met AI-software behoort tot de nieuwste vormen van online cybercriminaliteit die in korte tijd hard groeit.
