Deze 8 dingen moet je weten over cholesterol

Een te hoog cholesterol is een van de belangrijkste risicofactoren voor hart- en vaatziekten. Hoogleraar Jeanine Roeters van Lennep bindt de strijd aan met desinformatie op sociale media en pleit voor betere preventie, in het bijzonder voor vrouwen.

1. Wat is cholesterol?

“Een essentiële, vetachtige stof die je lichaam zelf aanmaakt, voornamelijk in de lever, en die je opneemt via je eten. We hebben het nodig voor onze celmembramen, hormonen en gal. Cholesterol is dus geen gifstof, maar een bouwsteen. Een goede totale cholesterolwaarde is in het algemeen lager dan 5 millimol per liter (mmol/l). Voor het risico op hart- en vaatziekten is het vooral belangrijk dat het LDL-cholesterol – het slechte cholesterol – niet te hoog is. De streefwaarde daarvan is 3 mmol/l. Voor mensen met een verhoogd risico op hart- en vaatziekten gelden lagere waarden. Zij krijgen vaak medicijnen voorgeschreven.”

2. Waarom is een hoog cholesterol zo verraderlijk?

“Omdat je niet voelt dat je bloedvaten langzaam dichtslibben. Cholesterol kan zich ophopen in de vaatwand en veroorzaakt slagaderverkalking (plaques). Dat proces gaat jarenlang ongemerkt door, totdat iemand een hartinfarct of beroerte krijgt. Veel mensen denken: ik heb nergens last van, dus het zal wel meevallen. Maar de schade bouwt zich stilletjes op.”

3. Zijn er verschillen tussen mannen en vrouwen?

“Zeker. Hart- en vaatziekten worden nog vaak gezien als een mannelijk probleem, maar dat klopt niet. Vrouwen krijgen gemiddeld later klachten, mede door de beschermende invloed van oestrogenen vóór de menopauze. Maar na de overgang loopt het risico sterk op. Toch worden vrouwen minder vaak herkend als risicopatiënt. Ze krijgen soms later of minder vaak medicijnen voorgeschreven, terwijl dat wel nodig kan zijn. Bij vrouwen met vaak onduidelijke klachten gaan nog steeds onvoldoende alarmbellen af. Ook de bewustwording bij vrouwen zelf kan omhoog. Ik raad hen daarom aan om na de overgang regelmatig de belangrijkste risicofactoren voor hart en vaatziekten te (laten) meten: bloeddruk, gewicht, cholesterolgehalte en bloedsuikerwaarden. Hiervoor kun je terecht bij de huisarts. Overigens is het ook voor mannen verstandig om hun waardes te weten.”

4. Wat doen statines?

“Zo’n miljoen Nederlanders slikken statines oftewel cholesterolverlagers. Deze remmen de aanmaak van choles-terol in de lever. Daardoor daalt het LDL-cholesterolgehalte in het bloed en worden bestaande plaques in de vaatwand stabieler. Grootschalig onderzoek toont aan dat statines het risico op hartinfarcten, beroertes en de noodzaak voor dotterbehandelingen met 30-40 procent kunnen verminderen bij risicogroepen. Voor deze mensen zijn ze dus geen luxe, maar essentieel voor de preventie.”

5. Geven statines bijwerkingen?

“Spierpijn is de meest genoemde klacht. Maar bijwerkingen komen veel minder voor dan mensen denken. Zo gaven onderzoekers mensen met te hoog cholesterol vier keer een potje pillen met statines óf placebo’s. Wat bleek: spierpijn en andere klachten werden óók volop gerapporteerd bij de nepmiddelen. Klachten ontstaan bovendien niet altijd door geneesmiddelen. We weten bijvoorbeeld van gewrichtsklachten dat die vaak door de overgang veroorzaakt worden. Mocht je denken dat statines klachten veroorzaken, dan kun je dit met je arts bespreken. Als het nodig is, kun je ook andere soorten cholesterolverlagende medicijnen krijgen.”

6. Hebben voeding of supplementen evenveel effect?

“Gezonde voeding is de basis en kan het LDL-cholesterol met ongeveer 5 tot 10 procent verlagen. Supplementen zoals rode gistrijst bevatten een stof die sterk lijkt op een statine. Maar als je dit soort supplementen neemt, is er geen controle op dosering of veiligheid. Rode gistrijst kan ook schadelijke stoffen bevatten. Daarom is in Europa alleen de laagste dosering toegestaan. Maar die geeft weer geen verlaging van het LDL-cholesterol. Statines zijn bewezen effectief. En met 2 cent per dag is er ook niets goedkoper. Andere geneesmiddelen zijn duurder én kennen meer bijwerkingen.”

7. Hoe hebben sociale media invloed op statine-gebruik?

“Zelfverklaarde ‘experts’ op sociale media bezorgen statines een slecht imago. De pillen zouden spierpijn, maagklachten en vermoeidheid veroorzaken en het voorschrijven ervan zou een Big Pharma-complot zijn. Elke keer als een influencer ongefundeerde uitspraken doet over statines, stoppen patiënten zonder overleg met hun dokter met de medicatie. Dat brengt grote risico’s met zich mee: mensen die voortijdig stoppen met hun medicatie hebben 26 procent meer kans op een hartinfarct en 18 procent meer kans op overlijden. Dat bekritiseren van statines op sociale media moet echt stoppen.”

8. Hoe zit het met erfelijk hoog cholesterol?

“Ongeveer één op de driehonderd mensen heeft een hoog cholesterol dat erfelijk bepaald is. Zonder behandeling kunnen deze mensen al op jonge leeftijd een hartinfarct krijgen. Vroege opsporing is daarom cruciaal. Als in een familie hart- en vaatziekten voorkomen op jonge leeftijd, laat dan je cholesterol controleren. Hoe eerder je begint met behandelen, hoe groter de winst.”