Stel: je man of vrouw wordt ziek. Dan kan de relatie flink uit balans raken. Voor je het weet, zijn jullie geen partners meer, maar is de één ‘de patiënt’ en de ander ‘de zorgverlener’. Hoe houd je het gelijkwaardig?
‘In mijn praktijk zie ik veel partners die langzaam in een zorgrol terechtkomen”, vertelt relatietherapeut Joey Steur. “Het gaat vaak geleidelijk. Eerst doe je eens iets extra voor je partner. Dan regel je wat meer en vervolgens neem je bijna alles over. En ergens onderweg denk je: waar zijn wij gebleven? Alles draait om de ziekte, we pratenalleen nog maar over praktische dingen. Je voelt je soms meer verantwoordelijk dan als partners verbonden.”
Tijd voor jezelf is geen luxe
Om de relatie gelijkwaardig te houden, is het volgens Steur belangrijk om bewust momenten te creëren waarop je geen ‘zorgverlener en patiënt’ bent, maar gewoon twee mensen die van elkaar houden. “Dat kan iets kleins zijn, zoals samen theedrinken of lachen om een tv-programma. Gelijkwaardigheid betekent niet dat alles fiftyfifty is verdeeld, maar dat je elkaar blijft zien als volwaardige partners. Blijf elkaar vragen: wat vind jij, wat wil jij, wat heb jij nodig? Ook als jij degene bent die zorgt, moet je uitspreken wat je nodig hebt. Liefde is geen eenrichtingsverkeer. Ook als de gezondheid ongelijk is verdeeld, kan er gelijkwaardigheid in verbinding blijven.
Veel mantelzorgers zetten zichzelf op de laatste plaats, maar als je leegloopt, houd je het niet vol. “Zie tijd voor jezelf niet als luxe, maar als noodzakelijk onderhoud”, zegt Steur. “Ga wandelen, spreek af met een vriend of ga even ongestoord koffiedrinken. Plan zo’n moment bewust en bescherm het.” Ook de onzekerheid over hoelang de situatie duurt, kan zwaar wegen. Veel mensen gaan door tot hun lichaam signalen afgeeft, zoals slecht slapen, prikkelbaarheid of geen plezier meer voelen. Dat zijn tekenen dat het te veel wordt. “Kijk per dag wat je nodig hebt en wees eerlijk over je grenzen”, benadrukt Steur. “Hulp vragen is niet falen, maar een manier om het vol te houden door te zorgen voor jezelf.”
Betrek anderen erbij
Naast invloed op je relatie heeft de zorg voor je partner ook invloed op je sociale contacten. Veel mantelzorgers trekken zich terug. Soms uit vermoeidheid, soms omdat ze niet steeds uit willen leggen hoe het gaat. Of omdat ze anderen er niet mee lastig willen vallen. Steur: “Het alleen moeten dragen, maakt het zwaarder. Je hoeft niet overal bij te zijn. Kies wat past en geef aan wat je wél kunt. Zeg ook wat je nodig hebt, bijvoorbeeld als je het fijn vindt wanneer iemand bij jullie thuis komt. Goede vrienden en familie begrijpen dat. Mensen willen vaak meer doen dan je denkt, maar ze weten niet precies hoe. Durf concreet te vragen: kun jij een keer koken? Kun jij een middag bij hem of haar blijven? Dat maakt het lichter.”
Hulp vragen is niet falen, maar een manier om het vol te houden
Openheid brengt nabijheid
Steur ziet bij veel relaties dat de gesprekken vooral praktisch worden. “Wie belt de dokter? Wanneer is de afspraak, en met wie? Maar onder die praktische laag zitten vaak veel gevoelens, zoals verdriet of angst. Soms ook boosheid of gemis. Het kan helpen om elke dag een incheckmoment van vijf minuten te hebben. Vraag elkaar dan: hoe gaat het écht met je? Hoe was het deze week voor je? Wat heb je nodig? En ook: wat gaat er goed tussen ons? Daarnaast merkt ze dat mantelzorgers vaak hun emoties onderdrukken. “Ze denken: hij of zij heeft het al zwaar genoeg. Maar als je alles binnenhoudt, ontstaat er afstand. Openheid, hoe spannend ook, brengt juist weer nabijheid. Je ziet en hoort wat er bij de ander leeft. Alleen al ruimte geven aan die gevoelens kan voor verbinding zorgen.”
Intimiteit is meer dan seks
Ook merken veel stellen dat een ander gevoelig onderwerp verandert wanneer ziekte een rol speelt: intimiteit. Volgens Steur wordt daar nog te weinig over gesproken. “Mensen denken vaak dat er geen ruimte is voor intimiteit in deze situatie. Wat ik regelmatig hoor: ‘Mijn hoofd staat in de zorgstand, ik weet niet meer hoe ik een toenadering moet beginnen.’ Ziekte kan invloed hebben op intimiteit, omdat het lichaam en soms ook het zelfbeeld verandert. Dat raakt je relatie. Het is belangrijk om je te realiseren dat intimiteit breder is dan seks. Het kan al fijn zijn om naast elkaar te liggen of elkaar aan te raken zonder doel. Onderzoek samen voorzichtig wat nog wel prettig voelt. Zonder druk dat het ergens naartoe moet. Het belangrijkste is dat je erover praat, ook als dat ongemakkelijk voelt.”
En als dat niet lukt? “Praten met een psycholoog of therapeut kan helpen. Niet omdat je het als stel niet goed doet, maar omdat de situatie vaak onoverzichtelijk en langdurig is. Tijdens gesprekken ontstaat vaak ruimte voor dingen die thuis moeilijk uit te spreken zijn, zoals schuldgevoel, vermoeidheid, angst voor de toekomst en rouw om wat er is veranderd. Soms zijn een paar sessies al genoeg om elkaar weer beter te begrijpen. Mantelzorger zijn voor je partner vraagt veel en verandert je relatie. Maar ik zie dat wanneer partners blijven praten en kleine momenten van verbinding koesteren en hulp durven vragen, er ondanks alles warmte en nabijheid kan blijven bestaan.”
Joey Steur is systeem- en relatietherapeut, gespecialiseerd in Emotionally Focused Therapy (EFT). Daarbij ligt de focus ligt op het doorbreken van negatieve patronen, zodat er meer onderling begrip en vertrouwen ontstaat. Joey is ook oprichter van Praktijk de Liefde met locaties door heel Nederland.
Dit artikel verscheen eerder in Plus Magazine mei 2026. Abonnee worden van het blad? Dat doe je in een handomdraai.
