De overheid wil al jaren dat dit mobiele alarmsysteem, NL-Alert, het oude luchtalarm gaat vervangen. Nu ligt er een nieuwe datum: in 2028 gaan de sirenes écht uit. De vraag is: is NL-Alert daar wel klaar voor?
Ongeveer veertien jaar geleden kregen Nederlanders voor het eerst een NL-Alert op hun telefoon. Dat is een waarschuwingsbericht dat verschijnt als er iets ernstigs gebeurt, zoals een grote brand, een overstroming of een ongeluk met gevaarlijke stoffen. Naast het bekende luchtalarm – die harde sirenes die elke eerste maandag van de maand loeien – had Nederland nu ook een manier om mensen via hun telefoon te waarschuwen.
Hoe werkt NL-Alert eigenlijk?
NL-Alert maakt gebruik van iets wat ”cell broadcasting” heet. Dat betekent dat een bericht wordt gestuurd naar alle telefoons die op dat moment in een bepaald gebied verbonden zijn met zendmasten. Je hoeft je niet aan te melden of een app te installeren. Het voordeel van NL-Alert is dat het niet alleen waarschuwt dat er iets aan de hand is, maar ook wat er aan de hand is en wat je moet doen. Bijvoorbeeld: “Blijf binnen, sluit ramen en deuren.”
Waarom moet het traditionele luchtalarm weg?
De sirenes die je hoort op de eerste maandag van de maand, worden aangedreven door een oud netwerk met zo’n 4.200 palen: het Waarschuwings- en Alarmeringssysteem (WAS). Dat systeem is inmiddels zo’n dertig jaar oud.
Die palen onderhouden is duur. En om ze te verbeteren zodat ze nog jaren mee kunnen, zou heel veel geld nodig zijn — geld dat de overheid niet heeft vrijgemaakt. Daarom stopt het onderhoudscontract in 2028, en zullen de sirenes daarna stap voor stap worden uitgezet.
Hoe goed werkt NL-Alert nu?
Volgens cijfers uit december 2023 bereikt NL-Alert ongeveer 93 procent van de Nederlanders. Dat betekent dat negen van de tien mensen een bericht krijgen als er iets aan de hand is. Dat percentage is al een paar jaar hetzelfde.
Toch werkt het niet altijd perfect. Mensen in het buitenland krijgen geen bericht, en als je telefoon uitstaat of geen bereik heeft, uiteraard ook niet. Verder merkte een klein deel van de gebruikers op dat het alarmgeluid niet goed hoorbaar was of dat het bericht te laat kwam. Ter vergelijking: het luchtalarm is te horen door ongeveer 75 procent van de mensen. In huis hoor je de sirene vaak minder goed, en in nieuwe woonwijken staan soms geen alarm-palen meer in de buurt.
Is NL-Alert alleen genoeg?
Er zijn onderzoeken gedaan naar hoe betrouwbaar NL-Alert is in crisissituaties. Daaruit bleek: het systeem is goed, maar niet waterdicht. Het versturen van een NL-Alert-bericht kost tijd. Bij plotselinge rampen, zoals een explosie of een aanval, kan elke seconde tellen. Ook werkt NL-Alert via het mobiele netwerk, en dat maakt het kwetsbaar als er iets misgaat met de techniek of de stroom uitvalt.
Stel dat één van de drie telecombedrijven in Nederland (zoals KPN, Vodafone of Odido) een storing heeft, dan kan een groot deel van de bevolking het bericht missen. In theorie zouden telefoons dan moeten overschakelen naar een ander netwerk, maar dat lukt niet altijd. Sirenes hebben dat probleem niet. Ze hebben eigen accu’s en kunnen dus blijven werken als de stroom uitvalt. Ook zijn ze lastig te saboteren. Daarom vinden veiligheidsexperts het nog wel eng om helemaal zonder sirenes verder te gaan.
Wat doet de overheid eraan?
Om NL-Alert te verbeteren, is er een NL-Alert-app in ontwikkeling. Via deze app kun je waarschuwingen ontvangen als er internet is, zelfs als je telefoon aan een buitenlands netwerk verbonden is, bijvoorbeeld bij de grens of op vakantie. De app heeft ook handige functies voor mensen met een beperking, zoals slechtzienden of slechthorenden. Het nadeel is wel dat je deze app zelf moet installeren, en niet iedereen dat zal doen.
Omdat het luchtalarm te duur is om te behouden, zoekt de overheid naar een goed alternatief om NL-Alert te versterken. Wat dat precies wordt, is nog niet duidelijk. Mogelijk komt er een goedkoper systeem dat geluidssignalen of andere soorten waarschuwingen gebruikt. Ook veel veiligheidsregio’s zijn kritisch. Zij vinden dat burgers in een ramp écht allemaal geïnformeerd moeten kunnen worden. De minister van Veiligheid, David van Weel, zegt dat zijn ministerie werkt aan een plan om NL-Alert te verbeteren en iets nieuws toe te voegen. Dat extra systeem moet snel, betrouwbaar én goedkoop zijn.
