Vrijen hoort prettig te zijn, niet pijnlijk. Toch krijgt 1 op de 10 vrouwen weleens te maken met pijn tijdens de seks. De oorzaak kan lichamelijk zijn, maar ook stress, angst of gespannen bekkenbodemspieren kunnen een rol spelen. Gelukkig is er vaak iets aan te doen. Dit zijn de antwoorden op de meestgestelde vragen.
1. Wat wordt bedoeld met pijn bij het vrijen?
Artsen spreken van dyspareunie als seks of penetratie pijn doet. Die pijn kan op verschillende plekken zitten. Sommige vrouwen voelen een branderig of stekend gevoel bij de ingang van de vagina. Anderen ervaren juist diepe pijn tijdens de penetratie of lager in de buik. De klachten kunnen af en toe voorkomen, maar ook bij iedere vrijpartij aanwezig zijn.
2. Komt pijn bij het vrijen veel voor?
Ja. Onderzoek laat zien dat ongeveer 10 procent van de vrouwen regelmatig pijn ervaart tijdens het vrijen. Op sommige momenten in het leven is die kans groter, bijvoorbeeld na een bevalling, tijdens de overgang of bij bepaalde aandoeningen. Ook mannen kunnen pijn ervaren tijdens seks, maar dat komt aanzienlijk minder vaak voor.
3. Waardoor ontstaat pijn bij het vrijen?
Er is niet één oorzaak. Vaak spelen meerdere factoren tegelijk een rol. Veelvoorkomende oorzaken zijn:
- Vaginale droogheid
- Onvoldoende seksuele opwinding
- Gespannen bekkenbodemspieren
- Een schimmelinfectie of andere infectie
- Endometriose
- Een seksueel overdraagbare aandoening (soa)
- Huidaandoeningen, zoals lichen sclerosus
- Medicijnen, bijvoorbeeld sommige antidepressiva
- Hormonale veranderingen tijdens of na de overgang
Ook spanning, stress, angst of nare seksuele ervaringen kunnen ervoor zorgen dat het lichaam zich onbewust aanspant.
4. Heeft de overgang ermee te maken?
Tijdens en na de overgang daalt de hoeveelheid oestrogeen in het lichaam. Daardoor wordt het slijmvlies van de vagina dunner, minder soepel en vaak ook droger. Artsen noemen dit tegenwoordig het genitourinair syndroom van de menopauze (GSM). Door deze veranderingen kan penetratie pijnlijk worden, vooral wanneer je nog niet voldoende opgewonden bent. Dat betekent niet dat pijn bij het vrijen ‘er nu eenmaal bij hoort’. Ook na de overgang zijn er verschillende behandelingen die de klachten kunnen verminderen.
5. Is vaginale droogheid altijd de oorzaak?
Vaginale droogheid is een veelvoorkomende oorzaak, maar zeker niet de enige. Soms is de vagina voldoende vochtig en ontstaat de pijn toch doordat de bekkenbodemspieren zich onbewust aanspannen. Ook een infectie, een verzakking, endometriose of een huidaandoening kan pijn veroorzaken. Daarom is het verstandig om bij aanhoudende klachten de oorzaak te laten onderzoeken.
Lees ook: Welk glijmiddel past het beste?
6. Wat hebben de bekkenbodemspieren ermee te maken?
De bekkenbodem is een groep spieren die de organen in het bekken ondersteunt. Normaal gesproken ontspannen deze spieren tijdens seksuele opwinding. Bij sommige vrouwen gebeurt dat onvoldoende. De spieren blijven gespannen, waardoor penetratie pijnlijk kan worden. Dat aanspannen gebeurt meestal onbewust. Soms ontstaat het door stress of angst, maar het kan ook een reactie zijn op eerdere pijn tijdens het vrijen. Zo kan een vicieuze cirkel ontstaan: doordat je bang bent dat seks pijn doet, spannen de spieren zich al aan voordat de penetratie begint.
7. Is pijn tijdens seks normaal?
Hoewel de klachten veel voorkomen, is pijn tijdens het vrijen nooit iets waar je mee hoeft te leren leven. Blijf daarom niet doorgaan terwijl het pijn doet. Dat maakt de kans groter dat je lichaam pijn gaat verwachten en zich automatisch aanspant. Juist daardoor kunnen de klachten in stand blijven.
Lees ook: Een vibrator kopen na je 50ste? Hier moet je op letten
8. Helpt een glijmiddel?
Een glijmiddel kan zeker helpen als de klachten worden veroorzaakt door vaginale droogheid of onvoldoende vocht tijdens de seks. Een glijmiddel vermindert de wrijving en maakt penetratie comfortabeler. Kies bij voorkeur een glijmiddel op water- of siliconenbasis. Heb je ook buiten het vrijen last van droogheid? Dan kan een vaginale moisturizer (bevochtiger) geschikter zijn. Die werkt langer dan een glijmiddel en helpt het slijmvlies vochtig te houden. Een glijmiddel lost overigens niet iedere oorzaak van pijn op. Is er sprake van een infectie, gespannen bekkenbodemspieren of een andere aandoening, dan is een andere behandeling nodig.
Lees ook: 5 dingen die je moet weten over vaginale droogheid
9. Wat kun je zelf doen?
De juiste behandeling hangt af van de oorzaak, maar er zijn verschillende dingen die je zelf kunt proberen.
Neem meer tijd voor opwinding
Veel vrouwen hebben meer tijd nodig om opgewonden te raken dan ze denken. Zeker na de overgang kan het langer duren voordat de vagina voldoende vochtig is. Neem daarom de tijd voor zoenen, strelen, massage of andere vormen van intimiteit voordat je aan penetratie denkt.
Kijk verder dan alleen penetratie
Seks is veel meer dan gemeenschap alleen. Zoenen, strelen, orale seks, elkaar masseren of elkaar met de hand verwennen kunnen minstens zo intiem en bevredigend zijn. Door de nadruk niet alleen op penetratie te leggen, verdwijnt vaak ook een deel van de spanning.
Blijf erover praten
Pijn tijdens het vrijen kan ervoor zorgen dat je seks gaat vermijden. Daardoor kunnen ook knuffelen en aanraken onder druk komen te staan. Bespreek daarom met je partner wat prettig voelt en wat niet. Open communicatie helpt om samen naar oplossingen te zoeken.
Gebruik een glijmiddel als dat prettig voelt
Een glijmiddel kan de wrijving verminderen en seks comfortabeler maken. Vooral bij vaginale droogheid kan dat veel verschil maken. Heb je een siliconen seksspeeltje? Gebruik daarbij bij voorkeur een glijmiddel op waterbasis.
10. Wanneer ga je naar de huisarts?
Heb je af en toe wat irritatie, dan is dat meestal geen reden tot ongerustheid. Blijven de klachten bestaan of wordt de pijn erger, maak dan een afspraak met de huisarts. De huisarts kan onderzoeken of er een lichamelijke oorzaak is en zo nodig doorverwijzen. Doe dat in ieder geval als:
- Seks pijnlijk blijft
- Je bloedverlies hebt na het vrijen
- Je regelmatig last hebt van blaasontstekingen
- Je jeuk, afscheiding of een nare geur hebt
- Je denkt dat een medicijn de oorzaak is
- De klachten je seksleven of relatie beïnvloeden.
11. Welke behandelingen zijn er?
Bij vaginale droogheid door de overgang kan de huisarts lokale oestrogenen voorschrijven in de vorm van een crème, vaginale tablet of ring. Deze behandeling werkt plaatselijk en helpt het slijmvlies weer soepeler en minder kwetsbaar te maken. Zijn gespannen bekkenbodemspieren de oorzaak? Dan kan een bekkenfysiotherapeut helpen om de spieren beter te leren voelen en ontspannen. Wanneer stress, angst of negatieve seksuele ervaringen een grote rol spelen, kan begeleiding door een seksuoloog zinvol zijn.
12. Kan pijn bij het vrijen vanzelf overgaan?
Ontstaan de klachten bijvoorbeeld door een schimmelinfectie, een bevalling of een tijdelijke hormonale verandering, dan kunnen ze vanzelf verdwijnen of na behandeling overgaan. Blijft de pijn weken of maanden aanhouden, of wordt deze juist erger? Wacht dan niet te lang met een bezoek aan de huisarts. Ook als je bloedverlies hebt na het vrijen, regelmatig blaasontstekingen krijgt of de pijn ervoor zorgt dat je seks gaat vermijden, is het verstandig om de klachten te laten onderzoeken. Hoe eerder de oorzaak wordt gevonden, hoe groter de kans dat een behandeling helpt. En misschien wel het belangrijkste: pijn bij het vrijen is nooit iets waar je mee hoeft te leren leven.
13. Kunnen mannen ook pijn bij het vrijen hebben?
Ja, al komt het minder vaak voor dan bij vrouwen. Pijn tijdens de seks kan onder meer worden veroorzaakt door een schimmelinfectie, een seksueel overdraagbare aandoening, een te nauwe voorhuid, irritatie van de huid of een ontsteking. Ook de ziekte van Peyronie, waarbij littekenweefsel in de penis ontstaat, kan pijn veroorzaken. Blijven de klachten bestaan, ga dan ook als man naar de huisarts.
