Chronische pijn is geen zeldzaamheid. Toch krijgt het onderwerp in Nederland nog altijd niet de aandacht die het verdient, vindt anesthesioloog en pijnspecialist prof. dr. Frank Huygen. Hij werkt in het Centrum voor Pijngeneeskunde van het Erasmus MC en houdt zich al meer dan 25 jaar bezig met onderzoek en behandeling van chronische pijn.
Hoeveel mensen hebben chronische pijn?
“Eén op de vijf volwassenen, vaak door een aandoening zoals knie- of heupartrose. De laatste cijfers liggen zelfs hoger. Maar zelfs als het maar de helft zou zijn, dan is het nog steeds heel veel. Als je het vergelijkt met aandoeningen als diabetes of CARA (chronische aspecifieke respiratoire aandoeningen), dan zit chronische pijn in dezelfde range. Maar dat betekent niet dat al die patiënten collectief een beroep doen op de gezondheidszorg. Er zijn ook pijnen waarbij mensen denken: ik gebruik zelf wel een pilletje of er is toch niets aan te doen, ik leer er maar mee leven.”
Is chronische pijn officieel een ziekte?
“In de Internationale Classificatie van Ziekten is chronische pijn nu als aparte aandoening opgenomen. Daar is hard voor gestreden door de International association for the study of pain. Eén van de redenen was dat pijn heel vaak verstopt zat achter een andere aandoening. Je kon bijvoorbeeld wel diabetes registreren, maar niet pijnlijke diabetische polyneuropathie. Dan zit pijn dus geregistreerd achter die aandoening en dat maakt het lastig om de juiste cijfers boven water te krijgen. Als de cijfers duidelijk zijn, moeten beleidsmakers er ook iets mee doen. Omdat de cijfers bij diabetes en CARA met 1 miljoen patiënten epidemische vormen aannam is het daar wel opgepakt, maar bij chronische pijn zijn die getallen lange tijd minder hard geweest.”
‘Chronische pijn is nu een officiële aandoening, daar is hard voor gestreden’
Leren artsen voldoende over het onderwerp?
“Pijn zat heel slecht in het basiscurriculum van medische opleidingen. Als je daar geen aandacht aan besteedt, zijn zorgverleners onvoldoende uitgerust om eerste hulp bij pijn toe te passen. Het is geen rocket science. Een grote groep patiënten kan prima met eenvoudige middelen worden opgevangen, maar dan moet je wel de kennis hebben. Als die kennis er niet is tijdens je opleiding, ben je behoorlijk gehandicapt. We hebben in het Erasmus MC een nieuw onderwijsprogramma, de Arts 2030, en daarin hebben we een duidelijke plek voor pijngeneeskunde veroverd.”
Wat bedoelt u met ‘eerste hulp bij pijn’?
“Dat je de basiskennis hebt over verschillende soorten pijn. Je hebt pijn met een duidelijke bron, bijvoorbeeld bij artrose of kanker: nociceptieve pijn. Je hebt pijn doordat het pijnsysteem zelf aangetast is, zoals bij diabetes: neuropathische pijn. En je hebt pijn waarbij er iets misgaat in de verwerking ervan: nociplastische pijn. Die classificatie is belangrijk, want de behandelingen zijn heel verschillend. Bij pijn met een duidelijke bron kun je de pijnladder volgen: je begint met niet-opioïde pijnstillers zoals paracetamol. Als dat niet voldoende werkt, ga je naar een zwak opiaat zoals tramadol en als dat ook niet helpt, stap je over op een sterk opiaat zoals morfine of oxycodon. Maar als het zenuwstelsel beschadigd is, werken die medicijnen vaak helemaal niet. Dan moet je denken aan bepaalde antidepressiva of anti-epileptica. Die zijn daar in eerste instantie niet voor bedoeld, maar blijken toch pijnstillend te zijn. We hebben onderzocht wat het eerste medicijn is dat wordt voorgeschreven bij zenuwpijn en in 70 procent van de gevallen was dat een middel van de eerste stap van de pijnladder. Terwijl dat dus niet werkt. Een deel van de patiënten denkt dan: de dokter weet het ook niet, laat maar. Met basiskennis kun je al een deel van het enorme pijnprobleem oplossen.”
Hoe zit het met pijn bij artrose?
“Artrose is een van de meest voorkomende oorzaken van chronische pijn. We hebben lang gedacht dat dat puur slijtage was, maar inmiddels weten we dat ook ontstekingsprocessen een rol spelen. Recent werd in het UMC Utrecht iets belangrijks ontdekt: een zogenoemd fusie-eiwit, waarbij twee ontstekingsremmende stofjes op een slimme manier aan elkaar zijn gekoppeld. Dit kan heel gericht ingrijpen in de pijnverwerking. Het laat zien dat niet alleen symptoombestrijding belangrijk is; we willen echt inbreken op het mechanisme. Als we de pijn bij artrose weten te verminderen en daarmee het moment van een knie- of heupvervanging kunnen uitstellen, betekent dat voor veel mensen grote gezondheidswinst.”
Wat doet chronische pijn met mensen?
“Pijn is oorspronkelijk bedoeld om te overleven. Het is een waarschuwingssysteem. Maar bij chronische pijn blijft die wekker afgaan. Probeer maar eens te studeren met kiespijn. Pijn trekt je aandacht; als die wekker de hele dag afgaat, heeft dat enorme impact. Mensen worden angstig, slapen slecht, kunnen depressief worden en gaan doemdenken. Eigenlijk zou je het niet alleen moeten hebben over de ernst van de pijn, maar over het lijden eraan. Iemand kan een 8 (op de 10) als pijnscore hebben en er niet onder lijden, en iemand met een 5 kan er enorm onder gebukt gaan. Je moet ook kijken naar functionaliteit: kun je werken, deelnemen aan sociale activiteiten, hoe is je slaap? Kwaliteit van leven is heel belangrijk.”
Is chronische pijn altijd op te lossen?
“Als je de bron kunt wegnemen, kun je soms tot 100 procent pijnverlichting komen. De beste behandeling is het wegnemen van de oorzaak, maar dat lukt niet altijd. Bij clusterhoofdpijn – ook wel suicide-hoofdpijn genoemd omdat de aanvallen zo extreem heftig zijn – hebben we voor een kleine groep die nergens op reageerde een neurostimulator ontwikkeld. Bij ongeveer 80 procent werkt dat. Voor die mensen is dat het verschil tussen leven in een hel en weer kunnen functioneren.”
Waar ligt de toekomst van pijnbehandeling?
“In het beter begrijpen van onderliggende mechanismen en daar heel gericht op inbreken. Van het complex regionaal pijnsyndroom (voorheen ‘posttraumatische dystrofie’) zei men vroeger bijvoorbeeld dat het tussen de oren zat. Maar we ontdekten dat er bij dat syndroom een abnormaal sterke ontstekingsreactie is; dat veranderde dat denkbeeld. Het is dus belangrijk om te beseffen dat we nog heel veel niet weten. Juist daar ligt de focus van onderzoek: begrijpen wat er echt gebeurt in het lichaam, zodat patiënten serieus genomen worden en niet te horen krijgen dat hun pijn ‘tussen de oren’ zit. Met nieuwe technieken kunnen we ontstekingen zichtbaar maken. In de toekomst verwachten we zelfs specifieke pijnmarkers te kunnen zien. Dan ben je een enorme stap verder.”
Wat kan iemand met chronische pijn doen?
“Ga naar de dokter. Chronische pijn is iets wat je serieus moet nemen en waar je hulp bij moet vragen. Daarnaast helpt uitleg vaak al. Begrip van het pijnsysteem kan je angst verminderen en dat kan op zichzelf al invloed hebben op hoe je pijn ervaart. Als klachten blijven bestaan en je er met de huisarts of specialist niet uitkomt, dan kan een verwijzing naar een gespecialiseerd pijncentrum zinvol zijn. In een centrum voor pijngeneeskunde kijken ze breder: niet alleen naar medicatie, maar ook naar fysiotherapie, psychologische begeleiding en eventuele interventies. In ons Centrum voor Pijngeneeskunde zien we bijvoorbeeld patiënten bij wie eerdere behandelingen onvoldoende effect hadden of bij wie de situatie complex is. Dan kijken we multidisciplinair naar wat er nog mogelijk is. Het belangrijkste is dat mensen niet blijven rondlopen met het idee dat ze ermee moeten leren leven zonder dat er goed naar hen gekeken is.”
Frank Huygen is anesthesioloog en hoogleraar pijngeneeskunde. Hij is verbonden aan het Centrum voor pijngeneeskunde van het ErasmusMC en het UMC Utrecht. Huygen doet onderzoek naar onder meer het complex regionaal pijnsyndroom en nieuwe behandelingen voor chronische pijn. Ook verzorgt hij onderwijs en opleiding in de pijngeneeskunde.
Dit artikel verscheen eerder in Plus Magazine april 2026. Abonnee worden van het blad? Dat doe je in een handomdraai.
