Jasper wil al jaren gezonder leven, meer sporten en eindelijk die cursus afmaken. Maar het juiste moment lijkt nooit te komen. Lisette de Jong laat zien waarom uitstelgedrag vaak meer met perfectionisme dan met luiheid te maken heeft. “Je hoeft niet gemotiveerd te zijn om in actie te komen.”
“Ik begin binnenkort echt met sporten, ik pak die studie op én ik ga gezonder eten.” Jasper vertelt me zijn plannen. Het zijn dezelfde als vorig jaar en het jaar daarvoor. Terwijl hij praat, vouwt hij een suikerzakje steeds kleiner op. “Het is gewoon nooit het juiste moment”, vervolgt hij. “Te druk, te moe, of het weer zit tegen.”
Ik hoor dit verhaal vaak. Een op de vijf volwassenen worstelt met uitstelgedrag, blijkt uit onderzoek. Niet uit luiheid, maar als vermijdingsstrategie. Want beginnen is best eng. Dan maar niet beginnen, voelt veiliger dan falen. Maar hoe langer je wacht, hoe moeilijker het wordt. Intussen voelt Jasper zich schuldig. Op Instagram ziet hij dat zijn vrienden stappen zetten. Wel naar de sportschool gaan. Wel die cursus afmaken.
Ik besluit hem te confronteren met zijn eigen logica. “Wat is het ergste dat er kan gebeuren als je vandaag tien minuten gaat wandelen?” vraag ik. Hij legt het suikerzakje neer en denkt na. “Dat het voor niets is omdat ik het er morgen misschien toch weer bij laat zitten?”
Voor Jasper is het lastig om iets zomaar te doen. Alsof een wandeling pas waarde heeft als er een marathon uit volgt. Ergens in zijn leven heeft hij geleerd dat hij alleen goed genoeg is als alles vlekkeloos verloopt. Wanneer hij niet zeker weet of iets perfect zal gaan, stelt hij het uit. We spreken af dat hij iets héél kleins gaat doen: elke ochtend vijf push-ups naast zijn bed, nog voor hij zijn telefoon pakt. Niet tien, niet twintig, maar vijf. “Dat stelt niets voor”, protesteert hij. Inderdaad. Vijf is zo weinig dat er geen smoes te bedenken is om dit over te slaan. Zo weinig dat falen onmogelijk is. Dit is waar het uiteindelijk om gaat: dat je de belofte aan jezelf nakomt.
Drie weken later zegt hij: “Weet je dat ik niet eens meer nadenk over die push-ups? Ik sta op en doe ze meteen. En weet je wat pas echt gek is? Gisteren deed ik er spontaan tien. Ik ben trouwens ook begonnen met die onlinecursus. Het blijkt gewoon elke dag een video te zijn van tien minuten.” Hij klinkt anders. Vrolijker. Je hoeft dus niet gemotiveerd te zijn om in actie te komen. De truc is om te beginnen voordat je brein kan protesteren. Zo creëer je zelf het juiste moment.
Lisette de Jong is voedingswetenschapper, leefstijlcoach en auteur, gespecialiseerd in metabole gezondheid, ADHD en autisme. Ze schrijft maandelijks in Plus Gezond een column.
