1. Wrijf over de pijnlijke plek
Wist je dat je een pijnsignaal zelf kan blokkeren door er een ander signaal bovenop te gooien? Dat doe je waarschijnlijk altijd al. Bijvoorbeeld als je je knie of teen stoot: je wrijft dan meestal automatisch over de pijnlijke plek. Dat is geen nutteloze gewoonte. Aanraking kan namelijk helpen om pijnsignalen minder sterk door te geven aan de hersenen. Daardoor voelt de pijn vaak iets minder heftig aan. Wrijven lost de oorzaak niet op, maar het kan wel tijdelijke verlichting geven.
Deze zogenaamde ‘poorttheorie’ – ook wel de ‘Gate Control Theory’ – werd al in 1965 ontdekt door de wetenschappers Melzack en Wall. Zij realiseerden zich dat niet alle pijnprikkels direct doorgaan en dat andere sensaties, zoals lichte aanraking, dit konden beïnvloeden. Alsof er een poort open- en dichtging in het ruggenmerg. Tot op de dag van vandaag wordt het als een echte mijlpaal gezien in het begrijpen van pijn, schrijven Davidson en Timmerman in Het Pijnboek.
2. Een huisdier kan helpen
Een hond die tegen je aan kruipt of een kat die spinnend op schoot ligt: voor veel mensen werkt het rustgevend. Volgens de auteurs van Het Pijnboek zijn er inderdaad aanwijzingen dat huisdieren een mogelijk gunstig effect kunnen hebben op pijnervaringen.
Uit een studie bij mensen met chronische pijn van zeventig jaar en ouder die allemaal een hond of kat hadden, is gekeken hoe het huisdier invoed had op de manier hoe omgegaan kon worden met de pijn. Wat bleek? De huisdieren hadden een positieve invloed op het gedrag en de gedachten ten opzichte van pijn van deze mensen. Hierdoor konden ze beter omgaan met pijn.
3. Muziek helpt, behalve als je de muziek haat
Muziek doet meer dan alleen de sfeer verbeteren. Grootschalig onderzoek uit 2016 op het festival Lowlands, uitgevoerd door de auteurs zelf, laat zien dat muziek invloed kan hebben op hoe mensen pijn ervaren. De proefpersonen kregen drukpijnmetingen of elektrische prikkels toegediend, terwijl ze naar hun favoriete of meest verschrikkelijke muziek luisterden. Hoorden ze hun favoriete muziek, dan verhoogde de pijndrempel. Andersom gebeurde dit bij hun meest verschrikkelijke muziek. Ook zien de auteurs positieve effecten van muziek rondom operaties, tijdens opnames op de intensive care, en bij verschillende groepen mensen met verschillende aandoeningen.
Vaak denken mensen dat dit komt doordat de muziek zorgt voor afleiding. Maar volgens de auteurs blijkt dit niet te kloppen. Zo zijn er onderzoeken geweest onder muizen waarin ze in de hersenen hebben gekeken en daarin bleek dat het signaal dat vanuit de oren komt, verwerkt wordt door vergelijkbare gebieden als waar de pijn verwerkt wordt. In een andere studie bij mensen vonden wetenschappers met hersenscans (fMRI) ook dat de favoriete muziek de ervaren pijnintensiteit verlaagde in vergelijking met niet-favoriete muziek.
4. Trek de natuur in
Een wandeling door het bos, een rondje door het park of gewoon even buiten zitten tussen het groen. Natuur blijkt een verrassend positief effect te hebben op pijn. In 1984 werd al onderzocht of het uitzicht op een natuurlijke omgeving invloed had op het herstel van mensen na een galblaasverwijdering en de uiteindelijke duur in het ziekenhuis. Het bleek dat mensen die op een kamer lagen met uitzicht op een groene omgeving, minder lang in het ziekenhuis lagen en minder pijnstilling nodig hadden dan de mensen die uitkeken op een gebouw gemaakt van bakstenen.
5. Scheld je rot
Het klinkt misschien vreemd, maar een flinke vloek kan helpen bij pijn. Uit onderzoek blijkt dat schelden of vloeken mensen een pijnverminderend effect geeft. Bij het onderzoek werd de ijswatertest – het vermogen om de hand in het ijswater te houden – ingezet om te kijken naar de tolerantie voor pijn, de waargenomen pijn en de hartslag. De proefpersonen kregen de opdracht om tijdens de metingen een scheldwoord of een neutraal woord te herhalen. En ja hoor, schelden verhoogde de pijntolerantiedrempel, de hartslag, en daarmee werd de waargenomen pijn minder. Dus: heb je pijn? Leef je uit, aldus de auteurs.
6. Pak de spelcomputer erbij
Gamen wordt niet vaak genoemd als hulpmiddel bij pijn, maar toch onderzoeken wetenschappers al jaren de mogelijkheden ervan. Vooral virtual reality (VR) blijkt veelbelovend. Ben je gek op gamen? Dan hebben de auteurs goed nieuws: er zijn volgens hen bewijzen dat gamen kan helpen met het verminderen van pijn.
Steeds meer onderzoeken laten zien dat het spelen van digitale spellen, vooral met virtual reality, mensen op allerlei manieren kan helpen. Ze kunnen zorgen voor betere communicatie en samenwerking met zorgverleners. Er zijn zelfs bewijzen dat het de kwaliteit van leven van mensen met kanker kan verbeteren. Vooral de games die gebruikmaken van virtual reality kunnen zowel pijn als de angst voor pijn verminderen en mogelijk ook nog bijdragen aan verbetering van de behandelresultaten. VR biedt namelijk afleiding tijdens pijnlijke behandelingen en stimuleert lichamelijke activiteit. Daarom wordt het inmiddels zelfs in een aantal ziekenhuizen gebruikt, zoals het Radboudumc in Nijmegen, het Catharina Ziekenhuis in Eindhoven en de Gelre ziekenhuizen in de regio Apeldoorn – Zutphen.
7. Neem een stukje chocolade
Voor chocoladeliefhebbers is dit misschien het leukste advies uit het rijtje. Volgens Het Pijnboek kan chocolade een prettige pijnstiller zijn. Cacao, een bestanddeel van chocolade, wordt al eeuwen gebruikt als ontstekingsremmer. Zo kwamen onderzoekers op het idee om uit te zoeken bij gezonde vrijwilligers of het innemen van verschillende varianten van chocola pijn kan beïnvloeden. Hierbij vergeleken ze witte (30 procent cacao), melk (34 procent cacao) en pure (70 procent cacao) chocolade. Als pijnprikkel kregen de proefpersonen een injectie met een zoutoplossing in de kauwspier, zowel voor als na de chocolade. Tussen iedere inname van een van de soorten chocola zat een week tijd. Voor elke injectie en na het eten van de chocolade werd de duur van de pijn en de drukpijndrempel gemeten, tot aan 30 minuten na het laatste stukje chocolade. En het goede nieuws is: het maakt niks uit. Elke chocolade helpt om de ervaren pijnintensiteit te verlagen. Een extra goed excuus toch, om af en toe van een stukje chocolade te genieten?
- Lees ook: Waarom chronische pijn blijft bestaan: ‘Het alarmsysteem van het lichaam blijft aan staan’
Het Pijnboek is geschreven door Esmeralda Blaney Davidson en Hans Timmerman. Davidson is associate professor aan het Radboudumc in Nijmegen. Timmerman is senior onderzoeker aan het UMCG in Groningen. Hun wetenschappelijke expertise is verschillend, maar vult elkaar daardoor juist aan, van fundamenteel onderzoek tot de klinische praktijk.
