Je wilt als mantelzorger het leven van je partner of ouder graag makkelijker maken. Maar soms is de beste hulp juist een stapje terug doen. Dat klinkt tegenstrijdig, maar kan ervoor zorgen dat iemand langer zelfstandig blijft.
De boodschappen doen voor je ouders, koffie zetten of even snel helpen bij het aankleden, als mantelzorger help je je partner of ouder natuurlijk graag. Maar het is uiteindelijk niet altijd het beste om alles over te nemen. Steeds meer zorginstanties werken met reablement: niet automatisch doen wat iemand niet meer kan, maar eerst kijken wat iemand belangrijk vindt om weer zelf te kunnen.
Zoeken naar oplossingen
Een mooi voorbeeld komt van kennisorganisatie Vilans, die zorgorganisaties ondersteunt bij de invoering van reablement. Daarbij draait het niet om wat iemand niet meer kan, maar om wat iemand graag weer zelf wil kunnen. Een oudere vrouw kreeg thuiszorg om te helpen met douchen. Tijdens een gesprek bleek echter dat ze het douchen niet als haar grootste probleem zag. Waar ze echt verdriet van had, was dat ze nauwelijks nog de deur uit kwam. Na verder doorvragen bleek waarom: haar zware voordeur kreeg ze nauwelijks open en ze had moeite om haar jas aan te trekken. Daardoor bleef ze steeds vaker binnen. In plaats van alleen hulp te bieden bij het douchen, werd gezocht naar oplossingen voor de dingen die haar ervan weerhielden om naar buiten te gaan. Door daarmee aan de slag te gaan, kreeg ze haar bewegingsvrijheid en zelfstandigheid stukje bij beetje terug.
Reablement is regie over eigen leven behouden
Reablement betekent niet dat ouderen alles zelf moeten uitzoeken of dat er minder zorg wordt gegeven. Integendeel. De begeleiding is juist persoonlijk en doelgericht. Vaak werken een fysiotherapeut, ergotherapeut en wijkverpleegkundige samen. De fysiotherapeut helpt bijvoorbeeld om spierkracht, conditie en balans te verbeteren. Een ergotherapeut kijkt hoe dagelijkse handelingen makkelijker kunnen worden, bijvoorbeeld met een andere techniek of een hulpmiddel. Soms maken ook kleine aanpassingen in huis, zoals een extra trapleuning of een douchekruk, een groot verschil. Het doel is steeds hetzelfde: iemand zo zelfstandig mogelijk laten functioneren en de regie over het eigen leven behouden.
Van steunkousen tot boodschappen doen
In de praktijk kunnen de doelen heel verschillend zijn. Voor de een is dat weer zelf een boterham smeren of koffiezetten. Voor de ander gaat het om zelfstandig de trap oplopen, de was ophangen, steunkousen aantrekken of weer lopend naar de supermarkt kunnen. Bij zorgorganisatie Mijzo in Noord-Brabant gebeurt dat via het programma Langer Actief Thuis. Daar kijken een fysiotherapeut, ergotherapeut en wijkverpleegkundige samen met de cliënt welke dagelijkse activiteiten belangrijk zijn en hoe die weer zelfstandig kunnen worden uitgevoerd. Ook zorgorganisatie Omring in Noord-Holland werkt volgens dezelfde uitgangspunten. Medewerkers kijken eerst wat iemand nog zelf kan of met een beetje ondersteuning opnieuw kan leren. Niet overnemen als het niet hoeft, maar stimuleren waar het kan. De landelijke kennisorganisatie Vilans ondersteunt steeds meer zorgorganisaties bij deze manier van werken. Daarnaast stimuleert ZonMw projecten waarin reablement verder wordt ontwikkeld en onderzocht.
Wat betekent dit voor mantelzorgers?
Voor mantelzorgers is deze manier van denken soms even wennen. Natuurlijk wil je het leven van je partner, ouder of familielid makkelijker maken. Maar vraag jezelf ook eens af: neem ik deze taak over omdat het echt nodig is, of omdat het sneller gaat? Iemand zelf een paar minuten laten worstelen met een jas of een kopje koffie laten inschenken kan moeilijk zijn om naar te kijken. Toch kan juist dát ervoor zorgen dat iemand vaardigheden behoudt en meer vertrouwen krijgt in zijn of haar eigen kunnen. Dat betekent niet dat je iemand aan zijn lot overlaat. Het betekent dat je samen zoekt naar manieren waarop iets weer wél lukt. Soms is een hulpmiddel voldoende. Soms helpt een andere techniek. En soms kan een ergotherapeut of fysiotherapeut praktische adviezen geven waardoor iemand weer zelfstandiger wordt.
Hulpmiddelen die zelfstandigheid vergroten
Soms zit de oplossing niet in extra zorg, maar in een slim hulpmiddel. Een ergotherapeut kan adviseren welke hulpmiddelen passen bij de situatie. Vaak zijn dit relatief eenvoudige hulpmiddelen waarmee iemand dagelijkse handelingen weer zelf kan uitvoeren. Denk bijvoorbeeld aan:
- Een aantrekhulp voor steunkousen
- Een lange schoenlepel
- Een grijper om spullen van de grond te pakken
- Aangepast bestek of speciaal keukengerei
- Een douchekruk of wandbeugels in de badkamer
- Een verhoogd toilet of toiletbeugels
- Een rollator met dienblad om veilig spullen in huis te vervoeren
Waar kun je terecht?
Denk je dat deze aanpak iets kan betekenen voor jou of je naaste? Bespreek dit dan met de huisarts, wijkverpleegkundige of casemanager, bijvoorbeeld bij dementie. Zij kunnen meedenken en zo nodig verwijzen naar een ergotherapeut of fysiotherapeut. Een verwijzing van de huisarts is voor een ergotherapeut meestal niet nodig. Wel vragen sommige zorgorganisaties of wijkteams eerst om een beoordeling. Ergotherapie wordt vanuit de basisverzekering maximaal tien uur per kalenderjaar vergoed, waarbij wel het eigen risico geldt. Fysiotherapie wordt afhankelijk van de aandoening vergoed vanuit de basisverzekering of een aanvullende verzekering. Ook het wijkteam of sociaal team van de gemeente kan helpen. Sommige gemeenten werken al met projecten die aansluiten bij de uitgangspunten van reablement of kunnen doorverwijzen naar zorgorganisaties die deze aanpak toepassen.
Wat kun je zelf doen?
Ook zonder een officieel reablementprogramma kun je veel doen om de zelfstandigheid van je naaste te ondersteunen. Probeer dagelijkse handelingen niet automatisch over te nemen, maar kijk eerst wat nog veilig zelf lukt. Geef iemand de tijd om iets uit te proberen en bied alleen hulp als dat echt nodig is. Vraag bijvoorbeeld niet direct: “Zal ik het even doen?”, maar: “Hoe kan ik je helpen zodat het wél lukt?” Juist kleine dagelijkse activiteiten helpen om spierkracht, balans en zelfvertrouwen te behouden. Bovendien geven ze veel mensen het gevoel dat ze nog steeds de regie hebben over hun eigen leven. Je kunt daarbij denken aan:
- Iemand zelf laten opstaan uit een stoel, ook als dat iets langer duurt
- Samen boodschappen doen in plaats van alles over te nemen
- Stimuleren om zelf koffie of thee te zetten
- Eenvoudige huishoudelijke klusjes, zoals tafel dekken of de was ophangen, samen te blijven doen
- Dagelijks een stukje wandelen of een paar keer de trap op en af te lopen
-
Samen kijken of een hulpmiddel een handeling makkelijker maakt
Lees ook: Heb je als mantelzorger recht op een reiskostenvergoeding?
