Misschien heb je het weleens meegemaakt na een onbeschermd zonnebad: een gloeiende huid, beroerd gevoel, misschien zelfs koorts. Dat is niet alleen vervelend, zegt dermatoloog Menno Gaastra, het is zelfs gevaarlijk.
Voor ernstige zonverbranding hoef je niet op vakantie naar een warm land. Ook in Nederland kan het mis gaan tijdens een wandeling, fiets- of vaartocht of gewoon een uurtje werken in de tuin. Volgens dermatoloog Menno Gaastra zijn dit soort dagelijkse momenten net zo riskant als op het strand liggen bakken.
Hoe weet je of je een zonvergiftiging hebt?
“Zo wordt het in de volksmond soms genoemd, maar zonvergiftiging is geen bestaande medische term. Wat ermee wordt bedoeld, is een ernstige zonverbranding die verder gaat dan roodheid of een branderig gevoel. Het is een heftige reactie van de huid op de zon met roodheid, pijn, zwelling en soms blaren.”
Kun je je daar ziek van voelen?
“Bij een flinke verbranding kun je je inderdaad koortsig en ziek voelen. Dat komt doordat het lichaam een sterke ontstekingsreactie op gang brengt. Je kunt het vergelijken met een brandwond door heet water. De huid heeft een enorme klap gekregen en het immuunsysteem gaat aan het werk om de schade te herstellen. Daardoor kun je je beroerd voelen en bijvoorbeeld hoofdpijn en lichte koorts krijgen.”
Wat gebeurt er precies in de huid als je verbrandt?
“Uv-straling beschadigt het DNA in de huidcellen. Het lichaam probeert die schade te herstellen en daarvoor komt dus een ontstekingsreactie op gang. De huid wordt dan rood, warm en pijnlijk. Wanneer de schade groot is, kunnen huidcellen afsterven en kunnen er blaren ontstaan. Dat is een teken dat de huid écht zwaar beschadigd is.”
Heeft één keertje ook al gevolgen?
“Veel mensen denken dat een keertje verbranden geen kwaad kan, maar dat is niet waar. Eén ernstige zonverbranding vergroot al het risico op huidkanker later in het leven. Maar ook minder ernstige verbrandingen, dus met alleen een wat branderig gevoel en een rode huid, zijn op de langere termijn schadelijk. Zonlicht op zich kan al schade veroorzaken aan het DNA van de huidcellen. Maar als je verbrandt, wordt die schade nog veel groter.”
Onder welke omstandigheden moet je uitkijken?
“Veel mensen denken dat je alleen verbrandt als je uren ligt te zonnen. Het gebeurt echter ook tijdens alledaagse activiteiten zoals in de tuin werken, een eindje fietsen of wandelen, even buiten met een bekende een praatje maken. Helaas geeft bewolking een vals gevoel van veiligheid, want uv-straling gaat gewoon door een dun wolkendek heen. Dan merk je pas ’s avonds dat je toch verbrand bent.”
Moet je naar de huisarts met zonverbranding?
“Dat is zeker verstandig als de klachten hevig zijn, bijvoorbeeld bij veel pijn, blaren, als je je ziek voelt of als grote delen van je lichaam verbrand zijn. Dan kan een behandeling met een corticosteroïdelotion helpen om de ontstekingsreactie in de huid te remmen. Daardoor kan de huid sneller tot rust komen en mogelijk minder schade oplopen. De lotion moet ook verkoeling geven, dus bijvoorbeeld op water- of alcoholbasis zijn. Van een vettige crème koelt de huid niet af.”
Kan behandeling de schade beperken?
“Ja, als je de ontstekingsreactie in de huid kunt temperen, kan dat helpen om de totale schade te beperken. Hoe heviger die ontstekingsreactie, hoe groter de impact op de huid. Door de huid tot rust te brengen, voorkom je mogelijk dat het immuunsysteem extreem hard moet werken. Dat kan uiteindelijk ook gunstig zijn voor de lange termijn.”
Wat zijn de gevolgen op de langere termijn?
“De huid heeft een goed geheugen. Alle zon waar je in je leven aan wordt blootgesteld, wordt als het ware in de huid opgeslagen. Bij zonverbrandingen stapelt de schade zich dus op, dat zie je later terug in de vorm van zonschade en zelfs huidkanker. In Nederland krijgt inmiddels een op de vijf mensen deze ziekte ooit in zijn of haar leven, en dat gaat richting een op de vier. Dit komt grotendeels door blootstelling aan zonlicht. Vooral herhaaldelijk verbranden vergroot het risico. De meest voorkomende vorm is het basaalcelcarcinoom, maar ook andere vormen hangen sterk samen met uv-schade. Dat maakt het extra belangrijk om verbranding te voorkomen.”
Waarom komt huidkanker tegenwoordig zo vaak voor?
“Dat heeft te maken met een oudere bevolking, zonschade bouwt zich immers met de jaren op. Maar het komt ook doordat we tegenwoordig meer tijd in de zon doorbrengen. We hebben meer vrije tijd dan vroeger en zijn dan graag buiten, en we reizen vaker dan vroeger naar zonnige bestemmingen. Mensen zijn zich niet echt bewust van die voortdurende blootstelling aan zonlicht.”
Elke ernstige zonverbranding vergroot het risico op huidkanker later in je leven
Wat doet zon nog meer met de huid?
“Mensen denken vaak dat veroudering iets genetisch is, maar zonlicht is de grootste veroorzaker van huidveroudering. Veruit het grootste deel van rimpels, pigmentvlekken en een slappere huid ontstaat door jarenlange blootstelling aan uv-straling. Daarom zeg ik vaak: als je huidkanker wilt helpen voorkomen én je huid zo lang mogelijk mooi wilt houden, gebruik dan dagelijks zonbescherming. Ik raad aan om dagelijks een crème met een hoge zonbeschermingsfactor te gebruiken. Dan ben je altijd beschermd, ook als je even naar de winkel fietst of een kop koffie drinkt in de tuin.”
Maar je hebt toch ook zon op de huid nodig om vitamine D aan te maken?
“Dat klopt, maar niet veel. In het voorjaar en de zomer is een kwartier daglicht op de handen vaak al voldoende. Je hoeft er dus zeker geen uren voor in de zon te zitten. Alleen als je een donkere huid hebt en/of wat ouder bent, is het verstandig om een vitamine D supplement te gebruiken. En in de winter is dat voor veel mensen ook aan te raden.”
Hoe vaak moet je eigenlijk smeren?
“Veel vaker dan de meeste mensen denken, zelfs als je factor 50 gebruikt. De beschermende werking van zonnebrand neemt na een paar uur af, dus je moet jezelf elke twee tot drie uur opnieuw insmeren, en zeker na het zwemmen of als je veel zweet.”
Kan zonnebrandcrème ook huidkanker veroorzaken?
“Nee, dat is complete onzin. Helaas verspreiden sommige influencers dit soort verhalen online. Ik word niet snel boos, maar als dermatoloog die ziet welke schade zonverbranding toebrengt, kan ik echt geïrriteerd raken door zulke beweringen. Er is geen enkel bewijs dat zonnebrandcrème huidkanker veroorzaakt. Het helpt juist om de huid te beschermen tegen schadelijke uv-straling en daarmee tegen huidkanker.”
Wat is de grootste fout die je kunt maken nadat je verbrand bent?
“De volgende dag gewoon weer de zon in gaan. Je beschadigde huid krijgt dan opnieuw een flinke dosis uv-straling, zo stapel je schade op schade. Blijf liever een paar dagen uit de zon totdat de huid is hersteld. Ontstaan er blaren, heb je veel pijn of voel je je ziek, ga dan naar de huisarts.”
Dit artikel verscheen eerder in Plus Gezond juli 2026. Abonnee worden van het blad? Dat doe je in een handomdraai.
