Door klimaatverandering kan het ook in huis behoorlijk opwarmen in de zomer. Zeker met een vergrijzende bevolking is dat een aandachtspuntje. Zo voorkom je oververhitting.
Begin vorig jaar telde ons land voor het eerst meer 65-plussers dan jongeren tot 20 jaar, blijkt uit cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek. De tijd is dat je dan verkaste naar een bejaardenhuis is royaal voorbij. De overheid stimuleert al jaren dat iedereen zo lang mogelijk zelfstandig blijft wonen, eventueel met hulp aan huis, en de meeste mensen willen dat ook graag. Deze groep brengt echter vaak veel tijd binnenshuis door, waar het dankzij klimaatverandering flink warm kan worden. Zomerse hittegolven komen vaker voor en ze duren nog langer ook. Hoe zorg je dan toch voor een aangenaam binnenklimaat?
Warm gevoel
“Warme zomers zijn in Nederland een minder groot probleem dan koude winters”, relativeert Joost van Hoof. Hij werkt als hoofd van een groep praktijkgerichte onderzoekers bij De Haagse Hogeschool en doet onderzoek naar manieren om de kwaliteit van leven van ouderen in de grote stad te verbeteren. “Tegenover iedere oudere die wereldwijd overlijdt aan hitte, staan er tien die sterven aan de gevolgen van kou.” Volgens hem ervaren de meesten van hen de temperatuur in de zomer als prettiger dan die in de winter. “Ze hebben dan een beter thermisch comfort, zo noemen we de geestestoestand waarbij mensen tevreden zijn met de temperatuur om zich heen, waarbij ze zich comfortabel voelen.”
Toch is er wel degelijk iets aan de hand: oudere mensen hebben over het algemeen iets meer moeite met hoge temperaturen dan jongeren, zeker wanneer ze gezondheidsproblemen hebben. Dit heeft verschillende oorzaken. Van Hoof: “De meeste gezonde 65-plussers ervaren thermisch comfort niet anders dan twintigers en dertigers.” Wat wél verschilt, zijn enkele factoren die invloed uitoefenen op het thermisch comfort.
Lange mouwen
Hoe aangenaam je een temperatuur vindt, hangt enerzijds af van omgevingsfactoren. Daarbij speelt de daadwerkelijke luchttemperatuur een rol, maar ook de stralingstemperatuur. Zo voelt 20°C warmer aan wanneer je op een zonnige plek staat dan in de schaduw.
Aan de andere kant beïnvloeden lichamelijke en gedragsmatige factoren de ervaring, en precies daar zit het verschil. Van Hoof: “Wie op een terras in de brandende zon gaat zitten, gaat meestal transpireren. Dat is immers een manier om overtollige lichaamswarmte kwijt te raken. Maar ouderen zweten minder snel en ook kleinere hoeveelheden dan jongeren. Daardoor kunnen zij meer last hebben van hitte.”
Daarnaast speelt kleding een rol. “Als je een lange broek draagt, een rok tot op de enkels en een bloes of overhemd met lange mouwen, koelt de huid minder makkelijk af. Ook meerdere lagen kleding zijn een factor, daar blijft lucht tussen hangen die warmte vasthoudt. Vergelijk het maar met een spouwmuur: een binnen- en buitenmuur met daartussen een met lucht gevulde open ruimte die een isolerende werking heeft. Met bedekkende kleding of laagjes heb je dus meer last van warmte in de zomer.”
Wat dan weer in het voordeel is van ouderen, is dat zij vaak minder bewegen en daardoor niet zo veel aanvullende lichaamswarmte aanmaken. Hun interne kacheltje brandt minder hard, waardoor er een hogere omgevingstemperatuur nodig is om de lichaamstemperatuur op peil te houden. Maar: de mechanismen die voor gevoeligheid voor warmte zorgen, zijn over het algemeen sterker.
Zoek de koelte
Gelukkig zijn er eenvoudige aanpassingen die helpen om op warme dagen het hoofd koel te houden. “Wat je met je gezonde verstand vaak al automatisch doen, werkt meestal het beste”, zegt Van Hoof. “Je gaat bijvoorbeeld niet op het heetst van de dag in de volle zon zitten. Dan zoek je de schaduw op of je blijft binnen met de gordijnen dicht en de buitenzonwering naar beneden, als je die hebt. Zo voorkom je dat warmte overdag de woning binnendringt. Wanneer het ’s avonds afkoelt, laat je de hitte binnen verdwijnen door ramen en deuren open te zetten.”
Weinig beweging nemen helpt ook om het lichaam minder op te warmen, maar bewegen is natuurlijk ook gezond. Het is daarom slim om activiteiten te plannen op koelere momenten, dus vroeg in de ochtend of na zonsondergang.
Verder is het goed om je eet- en drinkpatroon aan te passen. “Veel mensen eten in de zomer vanzelf al wat lichter dan in de winter. Je kiest dan eerder voor een frisse salade dan voor een stevige stamppot.” Het voordeel is dat lichte maaltijden gemakkelijker te verteren zijn, en wanneer je niets hoeft te koken of te bakken warmt het huis ook minder op. “Je koelt verder af door iets kouds te drinken, bijvoorbeeld water uit een kan die je in de koelkast bewaart. Of ga met je voeten in een emmer koud water zitten, eventueel in de tuin of op het balkon, en leg een nat washandje in je nek of op je voorhoofd.” Zijn kledingadvies: kies voor natuurlijke, ademende stoffen zoals katoen en linnen, en vermijd laagjes.
Zelf werkt Van Hoof elke zomer in het vaak bloedhete Australië, en hij heeft goed gekeken hoe ze daar met de hitte omgaan. “Australiërs gebruiken vaak zogeheten verdampingskoeling, waarbij vocht of koude elementen de lucht afkoelen. Zo spuiten sommige mensen voordat ze naar bed gaan met een plantenspuit wat water op hun hoeslaken. Of ze binden een bevroren koelelement met tiewraps voor een ventilator waardoor de uitgeblazen lucht koud wordt.”
Als je de ramen en deuren openzet zodra het ’s avonds afkoelt, verdwijnt de hitte uit huis
Hoera voor airco
Gebruik van apparatuur is een andere manieren om hitte te bestrijden. Airconditioners zijn al een paar jaar in opkomst in Nederland, en Van Hoof vindt dit een goede ontwikkeling. “Ze helpen echt om het huis koel te houden. En je slaapt beter in een wat koudere slaapkamer, dat is heel waardevol. Daarnaast kun je met de meeste airco’s ook kamers verwarmen in de winter, wat goedkoper is dan als daar gas voor nodig is.”
Wanneer het aanschaffen van een airconditioner geen optie is omdat dit te duur is of te veel elektriciteit kost, zijn er goedkopere manieren om de warmte buiten te houden. Denk aan dikke gordijnen, zonwering of zelfs een groot stuk karton dat je aan de buitenkant tegen het raam plakt.
Vind je het bezwaarlijk om de airco te laten draaien vanwege het elektriciteitsgebruik en de gevolgen daarvan voor het milieu, kies dan voor de combinatie met zonnepanelen die overdag de benodigde energie opwekken. Of koel slechts één niet al te grote ruimte, waar je op hete dagen je toevlucht kunt zoeken.
- Lees ook: Zo voorkom je een hitteberoerte
Gewoon genieten
Tot slot benadrukt de hoogleraar dat we niet een al te groot probleem moeten maken van hete zomers in Nederland. “Onze mentaliteit is dat we op alles voorbereid willen zijn, maar daardoor kun je onnodig angstig worden. De realiteit is dat warme zomers inderdaad een beetje oncomfortabel kunnen zijn, niet meer dan dat. Zeker als je weet wat je kunt doen om de hitte buiten te houden, is het niet nodig om er bang voor te zijn. In veel andere landen zijn de zomers nog veel heter, daar kunnen mensen ook mee omgaan. Mijn advies: geniet van de zomer en maak je niet te veel zorgen.”
Prof. Joost van Hoof is lector aan De Haagse Hogeschool en hoogleraar aan een universiteit in Polen. Hij onderzoekt maatregelen die ouderen in grotere steden een betere kwaliteit van leven bieden.
Dit artikel verscheen eerder in Plus Magazine juli 2026. Abonnee worden van het blad? Dat doe je in een handomdraai.
