Een fietshelm kan bij een val ernstig letsel voorkomen. Maar hoeveel verschil zou een algemene helmplicht werkelijk maken? Deense onderzoekers rekenden het uit. De resultaten zijn ook interessant voor Nederland, waar veel Pluslezers voor zo’n verplichting zijn.
Onderzoekers van de universiteiten van Odense en Aalborg bekeken gegevens van twee Deense spoedeisendehulpafdelingen. Tussen 2020 en 2024 werden daar 2393 fietsers behandeld voor hoofdletsel. Van hen droeg 57 procent geen helm. Bij 511 fietsers ging het om ernstig letsel, zoals een hersenschudding, inwendige bloeding of breuk. Iets meer dan de helft van deze fietsers droeg geen helm. De onderzoekers rekenden de cijfers vervolgens om naar heel Denemarken. Hun conclusie: als voor alle fietsers een helmplicht had gegolden, hadden in vijf jaar tijd naar schatting 5733 lichte en 1806 ernstige hoofdletsels voorkomen kunnen worden. Dat zijn samen ruim 7500 verwondingen, oftewel gemiddeld ongeveer 1500 per jaar.
Helm beschermt niet altijd
Bij de berekening gingen de onderzoekers ervan uit dat na invoering van een helmplicht 92 procent van de fietsers daadwerkelijk een helm draagt. Dat percentage is gebaseerd op de situatie in Nieuw-Zeeland, waar al een helmplicht geldt. Ook gebruikten ze resultaten uit eerder internationaal onderzoek. Daaruit blijkt dat een fietshelm de kans op licht hoofdletsel met ongeveer 48 procent kan verkleinen. Bij ernstig hoofdletsel gaat het om ongeveer 60 procent. Een helm kan een ongeval niet voorkomen en beschermt ook niet tegen ieder letsel. Bij een harde botsing of zware aanrijding kan iemand ondanks een helm gewond raken. Toch stellen de onderzoekers dat een helm de kans op hoofdletsel duidelijk verkleint.
Steeds meer Denen dragen helm
In Denemarken is het gebruik van de fietshelm de afgelopen jaren sterk toegenomen. In 2006 droeg slechts 6 procent van de volwassen fietsers een helm. In 2024 was dat 51 procent. Die stijging kwam vooral door campagnes en verkeerslessen op scholen. De laatste jaren groeit het gebruik echter nauwelijks nog. Onderzoeker Harry Lahrmann van de Universiteit van Aalborg zegt tegen het AD dat er onder fietsers zonder helm nog altijd veel hoofdletsels voorkomen. Volgens hem is er daarom “aanzienlijke ruimte voor verbetering”.
Meeste Pluslezers voor helmplicht
Ook in Nederland krijgt een verplichte fietshelm steun. In april legde Plusonline de stelling ‘Moet de fietshelm verplicht worden?’ voor aan zijn lezers. Van de 1168 mensen die hun stem uitbrachten, koos 77 procent voor ‘ja’. De overige 23 procent was tegen een helmplicht. De uitslag is niet representatief voor alle Nederlanders, maar laat wel zien dat onder de Pluslezers die stemden veel draagvlak bestaat voor een verplichting.
Wat betekent dit voor Nederland?
De Deense studie is relevant voor Nederland, omdat de twee landen een vergelijkbare fietscultuur hebben. Ook de Stichting Wetenschappelijk Onderzoek Verkeersveiligheid (SWOV) stelt dat fietshelmen de kans op ernstig hoofd- en hersenletsel duidelijk verkleinen. Een algemene helmplicht voor Nederlandse fietsers is voorlopig niet aan de orde. Het kabinet werkt wel aan een helmplicht voor bestuurders en passagiers jonger dan 18 jaar op elektrische fietsen en andere lichte elektrische voertuigen. Het voorstel moet nog worden behandeld door de Tweede en Eerste Kamer. Het kabinet wil de plicht in 2027 laten ingaan.
Helmplicht blijft omstreden
Tegenstanders van een algemene helmplicht vrezen dat mensen daardoor minder vaak de fiets pakken. Dat kan weer nadelig zijn voor de gezondheid en het milieu. Voorstanders wijzen juist op het groeiende aantal fietsongevallen en de bescherming die een helm biedt. De Deense studie bewijst niet wat er na invoering van een helmplicht werkelijk gebeurt. Het gaat om een berekening op basis van ziekenhuisgegevens en aannames over het toekomstige helmgebruik. De uitkomsten laten wel zien dat vaker een helm dragen veel hoofdletsels zou kunnen voorkomen.
Lees ook: Waar laat je je fietshelm onderweg als je even afstapt?
