Bijna iedereen weet: buikvet is hardnekkig. Bovendien is vet rond je organen ongezond, en daarvoor hoef je niet eens een ‘zwembandje’ te hebben. Leefstijlarts David van Eerd legt uit wat je eraan kunt doen.
Je sport drie keer per week, eet geen suiker en drinkt nauwelijks nog alcohol. Toch blijft je buik dik. Je hebt van alles geprobeerd, van supplementen en buikspieroefeningen tot een behandeling met elektrische pulsen. Allemaal zonder resultaat.
Dit verhaal hoort leefstijlarts David van Eerd wekelijks in zijn spreekkamer. Snelle oplossingen voor een platte buik bestaan niet, zegt hij direct. “Als je afvalt, verlies je vet over je hele lichaam, niet op één plek.”
Twee soorten vet
Buikvet is er in twee soorten. Ten eerste onderhuids vet, de rolletjes die je kunt vastpakken. De tweede soort is het visceraal vet diep in de buikholte, rond de organen. De rolletjes zijn voor velen een bron van ergernis, maar het vet dat je níet ziet is schadelijker, zegt Van Eerd. “Visceraal vet heeft direct effect op de stofwisseling, het verhoogt ontstekingswaarden en het risico op hart- en vaatziekten, diabetes type 2 en leveraandoeningen neemt toe.”
De twee typen buikvet komen vaak samen voor, maar niet altijd. Er bestaat ook zoiets als ‘thin on the out-side, fat on the inside’, handig afgekort tot TOFI. “Dit zijn mensen met een normale BMI en vaak dunne armen en benen, maar ze hebben wel te veel visceraal vet en een ontregelde stofwisseling. Er kan dus ook zonder overgewicht sprake zijn van metabole problemen, oftewel stofwisselingsziekten.”
Waarom die buik groeit
Met de jaren ontwikkelen de meeste mensen meer buikvet. De simpelste verklaring hiervoor is het gevaar van een kilo per jaar. Wanneer je (net wat) meer eet dan je verbruikt, wordt dit opgeslagen als vet en kom je aan. Dat is echter niet het hele verhaal, zegt leefstijlarts Van Eerd. Je genen bepalen mede waar vet zich ophoopt. De een zet een calorie-surplus om in buikvet, de ander in vet op de heupen of billen. “Maar uiteindelijk is het de leefstijl die grotendeels bepaalt waar je dikker wordt.” Alcohol is daarbij een onderschatte boosdoener, en bier is wat gewicht betreft zelfs dubbel slecht nieuws. Het levert ten eerste veel calorieën die je makkelijk wegdrinkt, maar het bevat ook veel koolhydraten. “Regelmatig alcohol drinken vergroot het risico op insulineresistentie en leververvetting, en daarmee op termijn de kans op chronische aandoeningen zoals diabetes en hart- en vaatziekten.”
Ook van het effect van fructose is lang niet iedereen zich bewust. Deze vorm van suiker zit van nature in fruit, maar wordt toegevoegd aan frisdrank en andere ultrabewerkte voedingsmiddelen zoals koek, snoep en gebak. Fructose wordt door het lichaam anders verwerkt dan glucose. Het heeft de neiging om in de lever te worden omgezet in vet, zeker wanneer je er te veel van binnenkrijgt. Ten slotte is vruchtensap een verborgen dikmaker. Een glas sinaasappelsap bevat evenveel suiker als vijf sinaasappels, maar geeft niet het verzadigde gevoel dat je krijgt als je vijf sinaasappels eet. Voor je bloedsuiker is vruchtensap nauwelijks minder slecht dan frisdrank.
De rol van slaap
Slaapgebrek en stress zijn, in tegenstelling tot een calorieoverschot, geen directe oorzaak van buikvet. Wel vergroten ze het probleem. Van Eerd: “Hormonale veranderingen door een slaaptekort of chronische stress creëren omstandigheden voor een ongunstige vetverdeling en een ontregelde stofwisseling. Ook maken ze het moeilijker om gezonde leefstijlkeuzes te maken en vol te houden. Ben je moe of gestrest, dan grijp je sneller naar snacks en heb je minder energie om een gezonde maaltijd klaar te maken en om te gaan sporten. Stress jaagt het cortisol omhoog, de bloedsuiker raakt ontregeld en zo beland je in een vicieuze cirkel.”
Het stresshormoon cortisol stimuleert de aanmaak van glucose in het bloed. Op de korte termijn is dat handig. Het geeft bijvoorbeeld energie om te pieken tijdens een examen of opzij te springen voor een langsrijdende tram. Maar bij chronische stress blijft het cortisolniveau hoog, daardoor wordt de productie van het hormoon insuline aangejaagd en dan ligt insulineresistentie op de loer. Dat is een van de centrale mechanismen achter de ophoping van buikvet, en de kern van het metabool syndroom: verhoogde bloeddruk, verstoorde bloedsuiker, afwijkende bloedvetten en een toenemende buikomvang.
Mannen versus vrouwen
Mannen met overgewicht hebben vaak een appelvorm, met vet rond de buik. Vrouwen hebben eerder een peervorm, met vet rond heupen en dijen. Maar vanaf de overgang krijgen ook vrouwen meer vet rond de buik. “De daling van het hormoon oestrogeen speelt daarin een centrale rol”, aldus Van Eerd. “Mannen hebben vaak ook meer spiermassa, dankzij het testosteron dat ze aanmaken. Meer spieren betekent een snellere stofwisseling, waardoor je makkelijker vet verbrandt en op gewicht blijft.”Zeker voor vrouwen boven de 50 jaar is dit hét argument om krachttraining serieus te nemen. Het zorgt voor een betere hormoonbalans en vermindert de overgangsklachten. Té gespierd zul je er als vrouw niet van worden. Dankzij een lagere testosteronspiegel zullen de spieren niet overmatig groeien.
Wat écht helpt
De leefstijlarts heeft weinig geduld met snelle buik-vetoplossingen. Volgens hem werkt maar een ding: je leefstijl aanpassen op het gebied van voeding, beweging, slaap en stress. “Begin met datgene wat het best haalbaar is en waar de meeste winst te behalen valt. Vaak zijn een of twee kleine, concrete doelen al genoeg om resultaat te boeken. Dit motiveert dan weer om daarna de rest aan te pakken.”
Wat voeding betreft zijn eiwitten zijn cruciaal, die helpen bij de opbouw en het behoud van spiermassa, en ze zorgen voor een langduriger verzadigd gevoel. Koolhydraten hoef je niet te mijden, maar bij insulineresistentie kan koolhydraatarm eten verschil maken.
Qua beweging is volgens Van Eerd cardiotraining heel belangrijk voor hart en conditie. “Ga dus zeker regelmatig wandelen, fietsen of zwemmen. Maar om de stofwisseling te verhogen en buikvet kwijt te raken, moet je ook aan krachttraining doen. Hoe meer spiermassa, hoe meer calorieën je verbrandt. Ook in rust.” Zijn advies: full body krachttraining, meerdere keren per week, en daarbij zo veel mogelijk spiergroepen trainen op relatief hoge intensiteit (70-80 procent van wat je aankunt). Dit kan in de sportschool, maar ook thuis. Zorg wel dat je jezelf uitdaagt: “Het moet een beetje pijn doen, de spieren moeten gaan verzuren. Dan worden ze geprikkeld om sterker te worden.”
Ook als je de 50 gepasseerd bent, kun je nog buikvet verliezen, al wordt dat met de jaren niet eenvoudiger door een tragere stofwisseling, veranderende hormonen en langzamer herstel. “Het is het beste om vanaf jonge leeftijd in een gezonde leefstijl investeren. Dan zitten sporten en gezonde voeding al in je systeem. Bovendien: wat er niet aankomt, hoeft er ook niet af.”
Afvalmedicatie als ondersteuning
Voor wie echt vastloopt in de strijd tegen overmatig buikvet, sluit Van Eerd afvalmedicatie niet uit. “Het kan een prima steuntje in de rug zijn, naast aanpassingen in je leefstijl. Want zonder leefstijlverandering heeft medicatie geen zin en kan het zelfs averechts werken.” De positieve resultaten die zijn geboekt met middelen als semaglutide (Ozempic) en tirzepatide (Mounjaro) komen grotendeels uit studies waarbij de deelnemers tegelijkertijd een leefstijlinterventie volgden. “Wie alleen minder (ongezond) gaat eten maar verder niets verandert, loopt het risico om relatief veel spiermassa te verliezen ten opzichte van de vetmassa. Op de lange termijn is dat ongunstig voor de stofwisseling. Wanneer je dan stopt met de medicatie, komen de kilo’s er doorgaans weer aan, soms zelfs met een ongunstiger lichaamssamenstelling dan voor het gewichtsverlies. Voldoende eiwitten eten en regelmatige krachttraining zijn bij de medicatie daarom onmisbaar.”
Buikvet is niet alleen een esthetische kwestie, benadrukt de leefstijlarts. Het wordt medisch relevant zodra het de stofwisseling ontregelt. Een huisarts kan dit meten via onderzoek naar bloedsuiker, insulinewaarden, bloedvetten en bloeddruk.
“Metabole disfunctie is al zichtbaar in de insulinewaarden terwijl de bloedsuiker dan nog normaal is. Insuline stijgt als eerste. Die meting wordt niet standaard gedaan. Ik doe het soms wel, omdat het in een vroeg stadium laat zien of iemand op de verkeerde weg zit. En andersom, het laat zien of verandering van leefstijl werkt.”
Zijn advies: “Meet je middelomtrek en gebruik deze als startpunt op weg naar een gezonde leefstijl.”
David van Eerd combineert zijn werk als huisarts met leefstijlcoaching. Hij werkt vanuit zijn leefstijlpraktijk Lijfarts in Amstenrade en leefstijlcentrum Modi in Sittard. Sport, voeding en preventieve gezondheidszorg spelen een grote rol in zijn leven.
Dit artikel verscheen eerder in Plus Gezond september 2026. Abonnee worden van het blad? Dat doe je in een handomdraai.
