We horen of lezen er weinig over, maar leververvetting is in de westerse wereld de meest voorkomende leverziekte. 40 procent van alle volwassen Belgen en Nederlanders heeft het, dat aantal neemt alleen maar toe. Er zijn zelfs al kinderen met leververvetting. In de VS zijn de cijfers nog hoger.
Wat is leververvetting?
Len Verbeke: “In een gezonde lever zit geen vet. Zodra het vetgehalte meer dan 5 procent bedraagt, spreken we van leversteatose, oftewel leververvetting. Bij heel zware leververvetting kan tot 70 procent van het orgaan uit vet bestaan. De lever zwelt erdoor op en de normale roodbruine kleur verandert naar geel. Je kunt het uiterlijk van een vette mensenlever perfect vergelijken met dat van een foie gras, de lever van een gans of eend die met opzet is vetgemest.”
Hoe ontstaat het?
“Veel mensen in de geïndustrialiseerde wereld zijn te zwaar. We eten meer dan nodig is en het overschot slaat je lichaam op als vetreserve, onder meer in de lever. Overgewicht is, met andere woorden, de belangrijkste risicofactor voor leververvetting. Er zijn wel verschillen in individuele gevoeligheid. Niet iedereen met veel overgewicht krijgt leververvetting, terwijl sommige mensen met licht overgewicht deze ziekte wel snel ontwikkelen.
Overgewicht is een risicofactor voor veel andere aandoeningen, maar omgekeerd zijn die andere aandoeningen ook een risicofactor voor leververvetting. Zo hebben bijna alle mensen met diabetes type 2 ook leververvetting. De ongevoeligheid van de lichaamscellen voor insuline is een van de factoren die zowel leververvetting als diabetes type 2 aandrijft. Verder spelen een te hoog cholesterol, verhoogde triglyceriden (een ander soort vetten) in je bloed, hoge bloeddruk en te weinig bewegen een rol. De combinatie van al die risicofactoren heet ‘metabool syndroom’.
Een tweede belangrijke oorzaak voor leververvetting is drankmisbruik. Alcohol wordt meteen in de lever afgebroken. Als je meer drinkt dan de lever kan verwerken, raakt hij beschadigd en stapelt vet zich erin op. Alcoholische leververvetting lijkt heel erg op niet-alcoholische leververvetting.
Ten slotte zijn er een aantal minder vaak voorkomende oorzaken. 10 procent van alle patiënten met niet-alcoholische leververvetting heeft geen overgewicht. Bij hen stapelt zich te veel vet in de lever op door genetische oorzaken.”
Hoe weet je dat je leververvetting hebt?
“De meerderheid van de mensen met een niet-alcoholische vette lever weet dat niet, want je hebt er geen last van. Het veroorzaakt geen symptomen. Zelfs geen pijn, want in de lever zitten geen zenuwen. Bovendien beschadigt het vet de lever niet, en je gezondheid lijdt er niet onder.”
Is er dan wel een probleem?
“Ja, want het blijft niet bij iedereen een onschuldige aandoening. Bij 2,5 tot 5 procent van de volwassen bevolking veroorzaakt leververvetting wel schade. Zij ontwikkelen een agressievere vorm van leververvetting: NASH, niet-alcoholische steatohepatitis. Het opgestapelde vet beschadigt de levercellen en veroorzaakt ontstekingen. Op die plaatsen ontstaan littekens in de lever, dat heet leverfibrose. Wordt dat proces niet gestopt, dan gaat de lever steeds verder achteruit. Dit leidt uiteindelijk tot levercirrose. Dan zit de lever vol littekens en kan zijn werk niet goed meer doen. We kunnen niet voorspellen wie NASH krijgt en evenmin hoe snel de ziekte evolueert. Sommige mensen met NASH krijgen vrij snel levercirrose, andere niet.”
Hoe weet je of je NASH hebt?
“Ook daar merk je heel lang niets van. Pas in de allerlaatste fase van levercirrose, als de ziekte al tientallen jaren bezig is, krijg je symptomen doordat de normale functies van de lever wegvallen. Door een slecht werkende bloedzuivering krijg je geelzucht, stapelt vocht zich op in de buik en word je verward. Er kunnen bloedingen in het maagdarmstelsel optreden, bijvoorbeeld in de slokdarm. Bovendien kun je leverkanker krijgen en/of een levertransplantatie nodig hebben om je leven te redden.”
Hoe wordt leververvetting ontdekt?
“De meeste gevallen van simpele leververvetting worden per toeval ontdekt, bijvoorbeeld wanneer de huisarts om een andere reden een bloedonderzoek laat uitvoeren en daarbij afwijkende leverwaarden opmerkt. Of doordat het te zien is op medische beeldvorming die wordt uitgevoerd om een maagdarmprobleem op te sporen bij iemand met buikpijn.
Ik vind dat er meer gerichte screening zou moeten plaatsvinden dan nu het geval is. Zeker bij mensen met risicofactoren voor leververvetting: een BMI hoger dan 30, diabetes type 2 of ziekten van hart en bloedvaten. Maar ook omgekeerd: patiënten met leververvetting – ook zonder NASH – moeten gescreend worden op ziekten van hart- en bloedvaten en diabetes type 2, aangezien ze daar een verhoogd risico op hebben. Zo kun je preventief in twee richtingen werken.
Tegenwoordig kunnen we op een pijnloze en veilige manier het onderscheid maken tussen mensen met een ongevaarlijke vorm van leververvetting en degenen met NASH. Dat gebeurt met een elastografie, een onderzoek dat lijkt op een echografie. Een stift die op de huid wordt gezet zendt ultrasone geluidsgolven uit die zich door de lever bewegen. Die bewegingen worden gemeten. Hoe harder de lever, hoe slechter hij die golven doorlaat. De hardheid is een maat voor de fibrose, de littekenvorming in de lever.”
Bestaat er een behandeling tegen leververvetting en NASH?
“Het goede nieuws is dat je alle schade in de lever ongedaan kunt maken, zelfs NASH. Pas als je cirrose hebt, is de schade onomkeerbaar. Bij leverziekten moet je de oorzaak wegnemen, dus je overgewicht aanpakken. Je geneest zowel van leververvetting als van NASH door gewicht te verliezen. Met welk type dieet je dat doet is niet doorslaggevend, wel het percentage lichaamsgewicht dat je verliest. Er is al een heel positieve evolutie vanaf 5 procent. Vanaf 10 procent begint het proces van littekenvorming om te keren bij bijna alle mensen met NASH. Daarnaast is lichaamsbeweging goed. Onafhankelijk van het gewichtsverlies helpt ook dat tegen NASH, maar het effect is minder dan dat van afvallen.
Ook voor mensen met zeer actieve NASH die al cirrose hebben, blijft het belangrijk om het gewicht onder controle te krijgen en de NASH terug te dringen. Anders blijft dat proces doorgaan, samen met de cirrose. Als je niets doet, krijg je nog sneller problemen met de leverfunctie en heb je een hoger risico op leverkanker.
Heb je cirrose, dan is het belangrijk dat je je regelmatig goed laat onderzoeken. Patiënten met cirrose moeten om de zes maanden naar hun arts om de leverfunctie te laten controleren en een echo te laten maken om mogelijke kankergezwellen vroeg op te sporen en te behandelen. We screenen ook op de ontwikkeling van spataderen in de slokdarm, om bloedingen te voorkomen.”
Kun je leververvetting voorkomen?
“Laat je screenen als je risicofactoren hebt. De beste preventie is echter een gezonde leefstijl: let op je gewicht en je eetpatroon. Het mediterrane dieet met veel fruit en groenten en weinig verzadigd vet is het meest aanbevolen. Vermijd suikerhoudende frisdranken, ook die werken leververvetting in de hand. Er bestaan geen wondermiddelen, superfoods of detoxkuren om de lever te zuiveren, al worden ze wel gepromoot. Wetenschappelijk gezien klopt dat niet. Soms doet zoiets zelfs meer kwaad dan goed.”
Dit artikel verscheen eerder in Plus Gezond september 2026. Abonnee worden van het blad? Dat doe je in een handomdraai.
