Volgens gedragswetenschapper Astrid Groenewegen is het recept voor geluk simpelweg het creëren van de juiste omstandigheden. En oppassen dat het geluk niet weglekt.
Geluk heb je zelf in de hand, wordt vaak gezegd. Een kwestie van wilskracht en doorzettingsvermogen! Gedragswetenschapper Astrid Groenewegen heeft dit iets te vaak gehoord en ontkracht onvermoeibaar deze hardnekkige fabel: “Wilskracht raakt op, zoals een spier die vermoeid raakt na intensief gebruik. Hoe meer beslissingen je neemt en hoe meer je je gedrag probeert te sturen, hoe minder wilskracht je overhoudt voor latere uitdagingen. Het ligt dus niet per se aan jou als je aan het eind van een vermoeiende dag niet goed in je vel zit of geen puf hebt om naar de sportschool te gaan. Luister daarom niet naar het bestraffende stemmetje in je hoofd, geef jezelf niet de schuld, daar word je zéker niet gelukkiger van. Het is eerder een recept voor schuldgevoel en schaamte.”
Kun je geluk niet sturen?
“Uit onderzoek blijkt dat slechts 47 procent van ons gedrag wordt bepaald door bewuste beslissingen. Duurzaam geluk heeft veel meer te maken met het creëren van de juiste omstandigheden dan met een ijzeren discipline. Als je bijvoorbeeld voldoende water wilt drinken, zet dan gewoon een volle fles binnen handbereik. Dan drink je gedurende de dag bijna als vanzelf meer.
Voor geluk geldt hetzelfde. Je hoeft niet eindeloos aan jezelf te sleutelen om gelukkig te worden, het is beter om omstandigheden te creëren waarbij je je prettig voelt. Verander niet jezelf, verander je omgeving. Zorg dat je in situaties komt waarin geluk kan ontstaan. Doe bijvoorbeeld iets wat je heel fijn vindt, of zoek het gezelschap op van gelukkige mensen. Geluk werkt namelijk aanstekelijk, je hebt de neiging emoties over te nemen van de mensen om je heen. Dat geldt ook andersom. Probeer maar eens interventies uit zoals iemand aankijken, een complimentje geven, glimlachen of een praatje maken. Zulke kleine handelingen brengen à la minute iets positiefs te weeg, niet alleen bij de ontvanger maar ook bij jou. Je wordt er vrolijk van, hebt het gevoel dat je onderdeel bent van iets groters.Het hoeft allemaal niet spectaculair, zo lang je je maar bewust bent van dit soort kleine dingen. Dat inzicht heeft mij persoonlijk veel gebracht, net als het bevrijdende inzicht dat je niet altijd gelukkig kunt zijn. Zo zit het leven nu eenmaal niet in elkaar.”
Zit geluk ook in materie?
“Materieel geluk is vluchtig. Het geeft een dopaminekick en is dan weer voorbij. We zijn verslaafd geraakt aan dopamine door alle apparaten die we gebruiken en het gemak waarmee je online dingen kunt bestellen. Maar van dit soort instant bevrediging word je niet gelukkig. Het is compensatiegedrag voor als je niet goed in je vel zit. Met name onder jongeren neemt het mentaal welzijn af, terwijl zij juist meer kansen en mogelijkheden hebben dan eerdere generaties. Een verklaring kan zijn dat boven een bepaald welvaartsniveau het effect van extra welvaart op geluk afneemt. Dus blijven we op zoek.”
Waar moet je geluk dan wel zoeken?
“Geluk is niet één perfecte toestand, maar een ecosysteem met verschillende ingrediënten. Er bestaat geen toverformule voor. Wel zijn er vier belangrijke elementen die elk op hun eigen manier bewezen bijdragen aan geluk: nieuwsgierigheid, flow, vaardigheid en connectie.
Nieuwsgierigheid richt je aandacht naar buiten, naar het onbekende. Flow brengt je volledig in het moment door een bepaalde uitdaging. Vaardigheid geeft je een diep bevredigend gevoel van groei, wanneer je met vallen en opstaan iets aangaat dat net buiten je comfortzone ligt. Het is verrassend hoe gelukkig je daarvan wordt. Connectie is de mate waarin je je verbonden en begrepen voelt, en waarin jij anderen echt ‘ziet’ en begrijpt. Hoe je dat invult, is persoonlijk. Voor de een is connectie jezelf omringen met een groep mensen. Voor mij is connectie iets betekenisvol doen met één persoon.”
Het is verrassend bevredigend om iets te leren dat net buiten je comfortzone ligt
Welk element is het lastigst?
“Dat verschilt per persoon. Ik ben zelf niet extravert, dus voor mij is connectie het lastigst. Flow vind ik makkelijker. Maar de elementen hoeven niet altijd in perfecte balans te zijn, ik zie het als een dans waarin soms de een het voortouw neemt en dan de ander. De vier elementen haken ook allemaal in elkaar, het ene versterkt het andere of zet iets in werking.
Het lastigste is misschien wel om nieuwe inzichten om te zetten in concrete acties. Daarvoor moet je bij jezelf nagaan wat je geluk ondermijnt. Daarmee bedoel ik geen grote, dramatische gebeurtenissen zoals ziekte, ontslag of echtscheiding, maar subtiele ondermijners die zo zijn ingesleten dat je ze als normaal bent gaan beschouwen. Juist kleine, dagelijks terugkerende gelukslekken bij elkaar opgeteld, zorgen dat het geluk ongemerkt wegsijpelt. Wanneer je die lekken herkent, kun je de context en spelregels veranderen om ze te dichten. Een voorbeeld is de eindeloze digitale afleiding waardoor je je vaak permanent gefragmenteerd voelt. Die is funest voor de flow in je leven.”
Hoe ‘dicht’ je die gelukslekken?
“Onderzoek eerst wat jouw persoonlijke gelukslekken zijn. Afleiding? Negatieve mensen om je heen? Een chaotisch huis of een rommelige werkplek? Urenlang achter een beeldscherm zitten en nauwelijks frisse lucht krijgen? Je kunt de context veranderen door bijvoorbeeld een stille ruimte op te zoeken waar je niet gestoord wordt, en je telefoon en laptop uit te zetten of deze te weren uit bepaalde ruimtes zoals de slaapkamer. Verander de spelregels door je omgeving duidelijk te maken dat ze je tussen bepaalde tijdstippen niet moeten storen. Dat laatste vinden veel mensen een grote stap, maar in de praktijk blijkt het prima bespreekbaar te zijn. Iedereen wordt er immers gek van om continu beschikbaar te moeten zijn. Er worden alleen bijna nooit goede afspraken over gemaakt. Niet op het werk en niet binnen relaties. Als jij dat wel aankaart, kan het zorgen voor herkenning en opluchting. Bespreek de gelukslekken met elkaar en maak heldere afspraken die je regelmatig, liefst elke maand, evalueert. Dat is essentieel, het voorkomt terugval in oude gewoontes. Mocht de nieuwe situatie toch niet bevallen, dan is er niets verloren en kun je samen aanpassingen bedenken. Til er niet zwaar aan wanneer iets tegenvalt of toch niet bij je past, er zijn nog veel meer mogelijkheden. Je hebt het geprobeerd, hop, door naar de volgende optie.”
Hoe heb jij dat in je eigen leven geregeld?
“Mijn team en ik hebben er samen een dag voor uitgetrokken om onze gelukslekken te noteren. Daarna hebben we regels en een werkritme bedacht. Er zijn bijvoorbeeld ‘niet storen’-zones gecreëerd, en vergaderingen duren maximaal een halfuur. Dat gaat niet altijd in een keer goed, en het vergt meer voorbereiding, maar het werkt.
Thuis hebben mijn man en ik afgesproken dat we allebei twee dagen per maand bevrijd zijn van taken in het huishouden en het gezin, zodat we alle tijd voor elkaar hebben. Soms boeken we een hotel, soms gaat onze dochter een weekend naar opa en oma. Dat werkt goed. Je hebt dan de tijd en ruimte om aan nieuwsgierigheid en vaardigheid te werken. Een andere spelregel die de nieuwsgierigheid en connectie prikkelt, is dat we elkaar om de maand meenemen op een verrassende date.”
Astrid Groenewegen is oprichter van SUE | Behavioural Design, een strategisch innovatiebureau dat is gespecialiseerd in gedragsverandering. Ze is expert in werkgeluk, communicatie en gedragsverandering, en traint professionals in het toepassen van gedragsinzichten. In haar boek De gelukscode, dat begin dit jaar verscheen, laat ze zien hoe je je omgeving kunt inrichten zodat geluk vanzelf ontstaat.
Een uitgebreidere versie verscheen eerder in Plus Gezond september 2026. Abonnee worden van het blad? Dat doe je in een handomdraai.
