Bijna één op de drie Nederlanders krijgt ooit gordelroos. Sommige mensen denken dat het om een irritante jeuk gaat, maar het is echt een rotziekte die je zo snel mogelijk moet laten behandelen. Aan het woord: dermatoloog Bing Thio.
Wat is de relatie tussen waterpokken en gordelroos?
“Het is hetzelfde virus: het varicella-zostervirus. Je moet waterpokken hebben gehad om later gordelroos te kunnen krijgen. Nadat de waterpokken zijn verdwenen, verdwijnt het virus namelijk niet uit je lichaam. Het trekt zich terug in een zenuwknoop dicht bij het ruggenmerg en blijft daar als het ware slapen. Als je niet weet of je waterpokken hebt gehad, kan bloedonderzoek uitwijzen of je immuunsysteem ooit antistoffen tegen waterpokken heeft gemaakt. Meestal zijn die nog aantoonbaar, ook als je de waterpokken heel lang geleden hebt gehad. Als je afweersysteem het virus op een gegeven moment niet meer goed onder controle houdt, wordt het weer actief en trekt het via de zenuwbaan naar de huid. Dan krijg je gordelroos. Dat overkomt jaarlijks naar schatting 90.000 tot 100.000 Nederlanders. De kans neemt duidelijk toe vanaf het 50ste levensjaar, omdat het afweersysteem langzaam minder sterk wordt. Je afweersysteem of immuunsysteem is je verdedigingssysteem. Je houdt het zo goed mogelijk op peil met een gezonde levensstijl. Als je ouder wordt, verandert het immuunsysteem. Eigenlijk begint dat al na je 40ste, maar vanaf je 50ste en zeker na je 60ste merk je daar meer van. Sommige onderdelen van het immuunsysteem werken minder goed. Daardoor krijgt een virus dat al jaren in je lichaam zit meer kans om opnieuw actief te worden.”
Hoe merk je dat je gordelroos hebt?
“Vaak voel je twee of drie dagen voordat de blaasjes verschijnen al iets: tintelingen, jeuk, pijn of een overgevoelige huid. Dat zit in een strook van de huid die bij één bepaalde zenuw hoort, een dermatoom. Het lichaam heeft aan iedere lichaamszijde 31 van dit soort zenuwen en dus ook 31 bijbehorende dermatomen. Als je niet weet wat er aan de hand is, denk je misschien dat je bent gestoken door een insect. Veel mensen komen daarom pas in actie als de eerste blaasjes verschijnen. Een belangrijk kenmerk van gordelroos is dat het in principe aan één kant van lichaam blijft. Er zijn maar weinig huidaandoeningen waarbij je dat zo duidelijk ziet. Wanneer het afweersysteem sterk wordt onderdrukt, bijvoorbeeld door bepaalde medicijnen, kan gordelroos wel ernstiger en uitgebreider verlopen.”
Moet je ermee naar de huisarts?
“Ja, het liefst zo snel mogelijk. Met de behandeling kun je het beste binnen 72 uur na het ontstaan van de huidafwijkingen beginnen. Je krijgt dan anti-virale tabletten, meestal gedurende zeven tot tien dagen. Zonder behandeling gaat gordelroos doorgaans ook vanzelf over, meestal in ongeveer twee weken. Maar door snel te behandelen, kun je waarschijnlijk het risico op langdurige zenuwpijn verkleinen.”
Veel mensen zijn bang voor zenuwpijn. Hoe groot is dat risico?
“Ongeveer 5 procent houdt pijnklachten nadat de gordelroos is verdwenen. Dat noemen we postherpetische neuralgie (PHN). Ook als je antivirale medicijnen hebt gebruikt, is er geen garantie dat je die pijn niet krijgt. Waarschijnlijk wordt de kans wel kleiner als je binnen 72 uur met de behandeling begint. De andere kant van het verhaal is ook belangrijk: ongeveer 95 procent krijgt geen langdurige pijnklachten.”
Kun je zelf iets doen tegen de jeuk en de blaasjes?
“Je kunt zinkoxidesmeersel gebruiken op de huid. De antivirale tabletten pakken het virus aan, wat je op de huid smeert is vooral bedoeld om de huidklachten te verzachten. Probeer niet te krabben. Als je ervan afblijft, ontstaan er meestal geen littekens.”
Is gordelroos bij het oog of oor gevaarlijk?
“Gordelroos kan ook in het gebied rond het oog of oor voorkomen. Dan zijn zenuwen in dat gebied betrokken. In principe gaat het om de zenuwen die de huid daar verzorgen en niet om de zenuwen waarmee je ziet of hoort. Bij een zeer ernstig verloop kan er meer aan de hand zijn, maar dat komt heel zelden voor.”
Hoe zit het met het vaccin tegen gordelroos?
“Het vaccin zorgt ervoor dat je immuunsysteem een sterkere afweerreactie tegen het virus opbouwt. Het vaccin voorkomt volgens het RIVM ongeveer negen van de tien gevallen én langdurige zenuwpijn door gordelroos. Ik zeg daarbij: geen enkel vaccin geeft 100 procent garantie dat je geen gordelroos krijgt, maar het verkleint de kans, ook op PHN. Je hebt wel twee vaccinaties nodig en je moet die tweede ook echt halen.”
Voor wie is vaccineren het belangrijkst?
“De kans op gordelroos neemt toe met de leeftijd. Daarnaast zijn er mensen die al vóór hun 60ste een grotere kans hebben, bijvoorbeeld omdat hun afweersysteem minder goed werkt of omdat ze medicijnen gebruiken die het immuunsysteem onderdrukken. Denk aan bepaalde behandelingen bij de ziekte van Crohn, psoriasis of eczeem. Gordelroos komt vaker voor dan veel mensen denken, maar de meeste mensen genezen zonder langdurige pijnklachten. Bijwerkingen van de vaccinatie kunnen zijn: spierpijn, vermoeidheid en je een dag wat grieperig voelen. Ook kun je pijn hebben op de plek van de prik, doordat je immuunsysteem reageert.”
Kun je gordelroos vaker krijgen?
“Dat je na één keer gordelroos nooit meer gordelroos kunt krijgen, is een misverstand. Je kunt het opnieuw krijgen, zeker als je weerstand is verminderd. Vaccineren heeft ook zin als je al eens gordelroos hebt gehad. Juist doordat je gordelroos hebt gekregen, weet je dat je immuunsysteem het virus niet volledig onder controle heeft kunnen houden. Vaccinatie kan die afweerreactie versterken. Het is alleen nooit een garantie van 100 procent, maar dat geldt voor alle vaccinaties.”
Verkleint de vaccinatie de kans op dementie?
“Verschillende onderzoeken laten zien dat vaccins tegen gordelroos misschien ook helpen bij het verminderen of uitstellen van dementie. Bij dementie lijkt het immuunsysteem ook een rol te spelen. Misschien dat vaccinatie bepaalde onderdelen van het immuunsysteem beïnvloedt. Maar er is nog meer onderzoek nodig. Het moet niet de reden zijn om het gordelroosvaccin te nemen.”
Is gordelroos besmettelijk?
“Je krijgt geen gordelroos van iemand die gordelroos heeft. Je kunt het virus wel overdragen op iemand die nog nooit waterpokken heeft gehad. Die krijgt dan waterpokken, geen gordelroos. Dat is vooral iets om rekening mee te houden bij bijvoorbeeld jonge baby’s. Als de blaasjes zijn ingedroogd, ben je niet meer besmettelijk.”
Dr. Bing Thio is dermatoloog in het Erasmus MC in Rotterdam. Hij behandelt patiënten met allerlei huidaandoeningen en doet wetenschappelijk onderzoek. Zijn aandachtsgebieden zijn ontstekingsziekten van de huid en infectieziekten zoals gordelroos. Ook doet hij onderzoek naar de effecten van het klimaat op het immuunsysteem.
Dit artikel verscheen eerder in Plus Magazine oktober 2026. Abonnee worden van het blad? Dat doe je in een handomdraai.
