Bewust een uitdaging aangaan en vaker ‘ja’ zeggen is heel goed voor je: het levert je energie, nieuwe inzichten en veel gezondheidsvoordelen op. “Je brein lijkt langer te worden beschermd tegen de gevolgen van cognitieve achteruitgang.”
Een cursus paaldansen, een nacht in je eentje kamperen, een onbekend gerecht koken of voor het eerst naar de opera. Online zijn heel veel verschillende voorbeelden te vinden van mensen die zichzelf uitdagen met een ‘nieuwe dingen doen’-lijst: van kleine uitstapjes buiten hun comfortzone tot levensveranderende, grote stappen. De mensen die zo’n uitdaging aangaan, zeggen vaak hetzelfde: nieuwe ervaringen opzoeken, maakt het leven interessanter, minder voorspelbaar en rijker.
Ook zo saai geworden?
Voor de Amerikaanse Alese Johnston (71) begon die zoektocht met een ongemakkelijke constatering. Op een zondagochtend, vlak voor haar 70ste verjaardag, las ze in de krant een interview met een schrijver die vond dat hij saai was geworden. Hij merkte dat hij steeds dezelfde verhalen vertelde aan vrienden. Dat doe ik ook, dacht ze. Haar hele leven was ze vooral verstandig geweest. Verstandig met haar tijd, met haar geld en met haar keuzes. Ze groeide op op een boerderij, nog geen 30 kilometer van waar ze nog steeds woont. Ze trouwde, kreeg een dochter en richtte haar leven vooral in rond haar gezin. Omdat haar partner liever thuisbleef, deed zij dat ook. Maar wat had het haar eigenlijk opgeleverd?Vanaf dat moment besluit ze het anders te doen en start een experiment: in één jaar wil ze zeventig dingen doen die ze nooit eerder heeft gedaan. Van een Vietnamese loempia uitproberen tot een cursus erotiek volgen. Ze richt de site fabulous70.com op en schrijft over haar ervaringen. Wat haar vooral opvalt: de wereld vergaat niet wanneer je er alleen op uit gaat. Ze ontdekt dat zelfs de ervaringen die ze minder leuk vindt, haar uiteindelijk iets opleveren. Inzichten in zichzelf, waardevolle contacten én leuke verhalen.
Wanneer je veel nieuwe ervaringen opdoet en cognitief wordt uitgedaagd, bouwt je brein een reserve op
Volgens Judith Schomaker, cognitief neuropsycholoog aan de Universiteit Leiden, zijn inzichten in jezelf, waardevolle contacten én leuke verhalen niet de enige voordelen. “We weten uit onderzoek dat wanneer je tijdens je hele leven veel nieuwe ervaringen opdoet en cognitief wordt uitgedaagd, je brein als het ware een reserve opbouwt. Mensen met een uitdagende baan, waarbij ze steeds opnieuw problemen moeten oplossen en verantwoordelijkheid dragen, lijken langer te worden beschermd tegen de gevolgen van cognitieve achteruitgang, zoals bij de ziekte van Alzheimer. Daarnaast zien we dat nieuwe ervaringen zelfs kunnen leiden tot epigenetische veranderingen. Dat klinkt ingewikkeld, maar het betekent simpelweg dat je omgeving en je gedrag invloed kunnen hebben op welke genen actief worden. Je genen veranderen niet, maar ze kunnen als het ware bijleren.”
Goed voor je gezondheid
Schomaker geeft als voorbeeld van een epigenetische verandering wat er gebeurt wanneer je voor het eerst gaat hardlopen. “Wanneer je dat gaat doen, zorgen de genen ervoor dat je lichaam efficiënter energie kan produceren, waardoor het uithoudingsvermogen groter wordt. Het levert dus heel veel gezondheidsvoordelen op.”
Petra ging op avontuur
Een mooi voorbeeld van iemand die bewust een grote uitdaging aanging, is Petra Mast. Zij deed twee jaar geleden mee aan B&B vol liefde. Het was een spontane beslissing die haar leven veranderde. “Ik was net gescheiden en bezig om mijn leven opnieuw vorm te geven. Mijn deelname betekende een hele reeks eerste keren. Voor het eerst in veertig jaar ging ik alleen op reis. Ik vond het doodeng. Vooral het eerst alleen vliegen, en overnachten in een buitenwijk van Athene voordat ik doorvloog naar Lesbos. Maar ik deed het wel. Daarna dacht ik: oké, dat kan ik gewoon. Ik heb het nog nooit gedaan, maar ik kan het. Ook voor de camera staan, het omgaan met negatieve reacties, iedere ervaring betekende weer een drempel waar ik overheen moest. Het mooiste vind ik dat ik nu kan zeggen: ik ben een avontuur aangegaan. Het gaf me zelfvertrouwen. Ik schrijf nu een column voor InRijswijk, een regionale nieuwssite en schreef een boek: Mantelzorg met liefde en lef. Dat had ik anders nooit gedaan.”
Wat maakt eigenlijk een goed leven?
De zoektocht naar nieuwe uitdagingen en ervaringen raakt aan een bredere vraag waar psychologen de laatste jaren steeds meer aandacht voor hebben: wat maakt eigenlijk een goed leven? Jarenlang draaide die vraag vooral om twee dingen: geluk en betekenis. Een goed leven is een leven waarin je meer plezier dan verdriet ervaart en waarin je het gevoel hebt dat je ertoe doet. Maar steeds meer onderzoekers voegen daar een derde element aan toe: een leven vol nieuwe ervaringen, onverwachte inzichten en gebeurtenissen die je blik op de wereld veranderen. “Kort gezegd maken we in de psychologie vaak onderscheid tussen twee typen mensen: novelty seekers, mensen die graag nieuwe prikkels en uitdagingen opzoeken, en mensen die juist veel waarde hechten aan vertrouwdheid en routine”, zegt Schomaker. “Mijn schoonouders horen bijvoorbeeld bij die laatsten. Een nieuw merk koffie uitproberen, kan al ingewikkeld zijn. Wat we zien is dat de behoefte aan nieuwe prikkels vaak afneemt naarmate je ouder wordt. Ik denk dat veel 50-plussers dat herkennen: vroeger vloog je misschien de wereld over, nu ben je tevreden met een vakantiehuisje waar je al tien keer bent geweest.” Dat heeft ook te maken met het dopamine-systeem, volgens Schomaker. “We denken vaak dat dopamine vrijkomt wanneer we iets spannends doen. Maar dopamine speelt vooral een rol bij motivatie. Het helpt ons om ergens naartoe te bewegen. Naarmate we ouder worden, neemt de prikkel om nieuwe dingen op te zoeken vaak af. Dat maakt het lastig om jezelf in beweging te krijgen richting iets onbekends. Niet omdat het niet meer kan, maar omdat het minder vanzelf gaat.”
Eenmaal over de drempel…
Volgens psycholoog Carina Wiekens, expert op het gebied van gedragsverandering, is jezelf in beweging zetten om iets nieuws te doen niet altijd eenvoudig. “Vergeet niet dat routines er niet voor niets zijn. Ze geven ons een gevoel van veiligheid en verminderen stress. Wanneer mensen bijvoorbeeld ieder jaar naar dezelfde camping gaan, doen ze dat natuurlijk niet zomaar. Misschien ben je de rest van het jaar heel druk en vind je het juist prettig om in de vakantie niet steeds nieuwe keuzes te hoeven maken.” Wie iets nieuws wil proberen, hoeft volgens Wiekens dan ook niet meteen zijn hele leven om te gooien. “Je kunt klein beginnen. Slaap bijvoorbeeld onderweg een keer in een ander hotel of doe boodschappen bij een andere supermarkt. Je merkt vaak dat wanneer je eenmaal een drempel over bent, je ook eerder gemotiveerd raakt om het nog een keer anders te doen.”Wat ook helpt, is om jezelf ergens aan vast te leggen. “Vertel anderen wat je van plan bent, want dan committeer je je ook aan die gedachte. En plan spannende dingen wat verder vooruit. Op langere termijn zie je vaak beter de voordelen: hoe fijn het zal zijn om die reis te maken of die plek te bezoeken. Op korte termijn zie je vooral de praktische bezwaren: koffers pakken, dingen regelen, moeite doen. “Een comfortabel gevoel is dus niet altijd hetzelfde als het juiste gevoel. Je moet eraan wennen dat uitdaging en spanning niet automatisch betekenen dat je verkeerd zit.”
Dit artikel verscheen eerder in Plus Magazine september 2026. Abonnee worden van het blad? Dat doe je in een handomdraai.
