Een erfenis uit het buitenland: zo werkt dat

Sinds 17 augustus 2015 is het een stuk eenvoudiger geworden wanneer je bij vererving heb te maken met verschillende nationaliteiten of met bezit in het buitenland. Tot die datum had ieder land zijn eigen spelregels om te bepalen welk erfrecht van toepassing was. Nu geldt bij de afwikkeling van nalatenschappen in internationaal verband in de hele Europese Unie (met uitzondering van Denemarken en Ierland) de Europese Erfrecht-verordening. Kern van deze verordening is dat het erfrecht van je laatste, zogeheten ‘gewone verblijfplaats’ van kracht is en niet het recht van het land waar de bezittingen zich bevinden. Je kunt hiervan afwijken door een testament te maken. Daarin kun je ervoor kiezen om het erfrecht van het land van je nationaliteit van toepassing te laten zijn. Dat heet een rechtskeuze.

Als er geen rechtskeuze is gemaakt, is het erfrecht van het land waar de overledene zijn ‘gewone verblijfplaats’ had van toepassing. Meestal is dat zijn woonland, oftewel het land waar de overledene de meeste binding mee had. En dat hoeft overigens niet altijd het land te zijn waar de overledene ook echt woonde.

Om vast te stellen in welk land de overledene zijn ‘gewone verblijfsplaats’ had, kunnen de volgende vragen als leidraad dienen:

• Waar had de overledene een eigen huis?

• Waar bankierde de overledene?

• Waar ontving hij zijn post?

Is het woonland niet vanzelfsprekend aan te wijzen, dan moet de rechter erover beslissen. Om onzekerheden te voorkomen kan het verstandig zijn een rechtskeuze te maken in een testament.

Grote gevolgen

De invoering van de Europese Erfrechtverordening heeft grote gevolgen. Tot de invoering van deze verordening zou bijvoorbeeld het Franse erfrecht van toepassing zijn geweest bij vererving van een vakantiewoning in Frankrijk. Het gevolg zou zijn geweest dat de kinderen bij de vererving meer grip hadden gekregen op de nalatenschap dan volgens het Nederlandse erfrecht het geval is. Tevens kunnen nu geregistreerde partners bezit erven in landen waar geregistreerd partnerschap niet gelijk is gesteld aan het huwelijk. In Spanje bijvoorbeeld kan de partner van een geregistreerd partner slechts erfgenaam worden als dit bij testament is bepaald.

Ook voor de bepaling van de legitieme porties kennen verschillende landen andere regelingen. Er zijn landen waar kinderen op een voetstuk staan, maar er zijn ook landen die geen legitieme portie kennen. Door de verordening kun je op dit moment kiezen voor het land waar de regeling het beste aansluit bij je wensen op dit punt: het land van je gewone verblijfplaats of het land van je nationaliteit.

Wil je kunnen kiezen voor het Nederlandse erfrecht, dan moet je in elk geval de Nederlandse nationaliteit hebben. Is er al een testament van voor 17 augustus 2015 waarin een rechtskeuze is gemaakt (dit staat meestal in het eerste of laatste artikel van het testament), dan is dit testament met deze rechtskeuze ook van toepassing na 17 augustus 2015.

De Europese Erfrechtverordening geeft uitsluitsel wanneer de overledene

• vermogen bezit in meerdere Europese landen.

• erfgenamen heeft in verschillende Europese landen.

• een andere nationaliteit heeft dan die van het woonland.

• een buitenlands testament heeft.

Samenvattend geldt dus het volgende: Heeft de overledene een testament waarin hij een rechtskeuze heeft gemaakt, dan geldt het erfrecht van het land van de keuze. Is er geen testament, dan geldt het erfrecht van het woonland. Het woonland is het land waarmee de overledenede meest hechte band had.

Europese Verklaring van Erfrecht

Om gebruik te kunnen maken van de Europese Erfrechtverordening kun je na een overlijden een Europese Erfrechtverklaring laten opstellen. Voor een Europese Verklaring van Erfrecht ga je in Nederland naar de notaris. Soms kan de Nederlandse notaris deze Europese verklaring van erfrecht niet maken, maar moet dit in het buitenland gebeuren. In andere landen geeft soms de notaris en soms de rechtbank de Europese Verklaring van Erfrecht af. Met dit document krijgt de executeur of degene die de nalatenschap afwikkelt grip op de goederen van de nalatenschap, zodat deze kan worden afgewikkeld. 

Soms werkt het efficiënter om niet een Europese Verklaring van Erfrecht aan te vragen, maar om in elk betrokken land een nationale verklaring van erfrecht te vragen. De Europese Erfrechtverklaring kan worden aangevraagd door de erfgenamen, legatarissen, de executeur en de beheerders van nalatenschappen. Het afschrift van de verklaring is na afgifte standaard zes maanden geldig. Ook als er ander recht dan het Nederlandse van toepassing is, kun je voor het aanvaarden of verwerpen van een nalatenschap een verklaring afgeven bij de rechtbank van je woonplaats. Ook beneficiair aanvaarden kan met deze verklaring. Op deze manier kunnen erfgenamen (in elk geval volgens Nederlands recht) nooit voor meer schuld aansprakelijk zijn dan dat er bezittingen zijn.

Erfbelasting

Met de Europese Erfrechtverordening is wel het erfrecht geregeld, maar niet de erfbelasting. De erfbelasting mag ieder land volgens eigen belastingwetten blijven heffen. Om te voorkomen dat je niet alleen erfbelasting betaalt in het land waar de bezittingen zich bevinden, maar ook in Nederland, kun je gebruikmaken van het Besluit voorkomen dubbele belasting 2001. Met een aantal landen heeft Nederland een apart verdrag gesloten om dubbele heffing van erfbelasting te voorkomen. Dat zijn Zwitserland, Zweden, Finland, Verenigde Staten van Amerika, Israël, Groot-Brittannië, Oostenrijk en Noord-Ierland. Woonde de overledene tien jaar of langer buiten Nederland, dan is in Nederland geen erfbelasting meer verschuldigd.

Niet-EU-landen

De Nederlandse rechter en Nederlandse notaris passen de EU-verordening toe, ook als er zaken spelen met landen buiten de Europese Unie. Het kan wel gebeuren dat een niet-EU-land zich niets gelegen laat liggen aan de uitkomsten van de EU-verordening.

Dubbele erfbelastingheffing?

De basisregel in Nederland is dat er erfbelasting wordt geheven over een erfenis als de overledene in Nederland woonde of minder dan tien jaar geleden is verhuisd naar het buitenland. Andere landen kennen vaak andere regels. Hierdoor kan het gebeuren dat meer landen belasting willen heffen over dezelfde erfenis. Nederland heeft met enkele landen een regeling getroffen ter voorkoming van dubbele heffing. Zo kan in een verdrag de dubbele heffing zijn beperkt.

De tienjaarsregel

Wanneer iemand met de Nederlandse nationaliteit minder dan tien jaar in het buitenland woont en overlijdt, is de nalatenschap nog onderhevig aan de Nederlandse erfbelasting. Het kan dan voorkomen dat zowel Nederland als het land waar de persoon woonde belasting wil heffen. Heeft het verblijf buiten Nederland langer dan tien jaar geduurd, dan heft Nederland niet meer.

Over de heffing van belasting over nalatenschappen is veel te zeggen omdat ieder land zijn eigen regels heeft. In grote lijnen zijn er twee methodieken voor de heffing. Zo vindt de heffing in het het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten plaats over de gehele nalatenschap. Andere landen, waaronder Nederland, heffen erfbelasting per erfgenaam. Er zijn ook verschillen in wie de aanslag ontvangt. Zo eenvoudig als de tarieven en vrijstellingen in Nederland werken, is het niet in veel landen. Echt simpel is het in landen die de heffing op nalatenschappen hebben afgeschaft, zoals Zwitserland, Portugal, Zweden, Rusland, Oostenrijk en Israël. Landen die wel erfbelasting kennen, hanteren verschillende tarieven. Soms zijn er zelfs verschillende tarieven per federatieve staat of gewest, zoals in België.

Samenvattend geldt dus het volgende: woont een erfgenaam buiten Nederland en erft hij of zij van een overledene die in Nederland woonde, dan betaalt die persoon volgens de regels van het Nederlandse belastingstelsel.

Er zijn ook landen, zoals Spanje, die belasting heffen op basis van de woonplaats van de verkrijger. Erf je van iemand die tien jaar of langer buiten Nederland woont, dan mag je die erfenis vrij van Nederlandse erfbelasting ontvangen.