Gaat de goklustige schoonfamilie de erfenis opstrijken?

Elisabeth (89) is al vijftien jaar weduwe. Ze heeft twee kinderen, Leonard (62) en Caroline (59). Caroline is gescheiden en heeft geen kinderen. Ze woont bij haar moeder in de de buurt en trekt veel met haar op. Elke zondag lunchen ze samen en ze gaan geregeld winkelen of naar een museum of concert. Ook Leonard had altijd een goede band met zijn moeder. Leonard heeft zijn hele volwassen leven alleen gewoond en ging ’s avonds vaak koffiedrinken bij zijn moeder. In 2023 is dat veranderd. Voor die tijd had Leonard af en toe een vriendin, maar in 2023 kwam hij via een datingsite in contact met de Duitse Birgit (45). Dat was van het begin af aan een serieuze relatie. Leonard was enorm verliefd en al snel gingen hij en Birgit trouwen. 

Vanaf dat moment maakt Elisabeth zich zorgen om haar zoon.Vlak voor zijn huwelijk heeft Leonard zijn appartement in Nederland verkocht. Birgit verkocht haar huis in München en samen kochten ze op het Duitse platteland een boerderij met een paar vakantiehuisjes die ze verhuren. Birgit werkt niet en Leonard heeft zijn baan opgezegd toen hij naar Duitsland verhuisde. Ze leven van de opbrengst van de vakantiehuisjes en van Leonards spaargeld. Leonard is zijn leven lang nogal zuinig geweest. Birgit smijt met geld. Net als haar ouders, die een eindje verderop wonen. De ouders gaan graag naar het casino en zijn met gokken al veel geld kwijtgeraakt. Birgits vader heeft een jaar geleden €15.000 geleend van Leonard. Over terugbetalen is nooit gesproken.

Misplaatste grapjes over de erfenis

Moeder Elisabeth en zus Caroline waren verbijsterd toen Leonard opeens ging trouwen en naar Duitsland verhuisde. Leonard was altijd zo bedachtzaam en nu gedroeg hij zich zo onbezonnen. Ze adviseerden hem om Birgit eerst eens beter te leren kennen. Maar volgens Leonard was Birgit de vrouw van zijn leven. Elisabeth smeekte haar zoon om dan op zijn minst onder huwelijkse voorwaarden te trouwen, maar haar zoon wilde per se in algehele gemeenschap van goederen trouwen. “Alles wat van mij is, is ook van Birgit”, zei hij.Elisabeth en Caroline zijn een paar keer op bezoek geweest bij Leonard en Birgit. 

Alle keren stelde Birgit voor dat ze gingen eten in een goed restaurant, samen met haar ouders. Als na het eten de rekening kwam, keek iedereen naar Elisabeth. Dan zei Leonard snel: “Ik betaal wel.” Dat vond Elisabeth dan zo vervelend dat zij betaalde. Een paar keer maakten Birgit en haar ouders een grapje over de erfenis die Leonard zou ontvangen na het overlijden van zijn moeder. Elisabeth en Caroline voelden zich daar onbehaaglijk bij en ze hadden de indruk dat Leonard zich schaamde. Af en toe belt Elisabeth met Leonard. Die telefoon-gesprekken worden vaak snel afgebroken. Elisabeth denkt dat dat gebeurt omdat Birgit binnenkomt.

Elisabeth is bang dat Birgit en haar ouders na haar overlijden Leonards erfdeel inpikken en dat er niets voor Leonard overblijft, omdat hij geen nee durft te zeggen. Stel dat de relatie misloopt en hij terug wil naar Nederland, waar moet hij dat van betalen en hoe moet hij rondkomen? Ze heeft tegen Leonard gezegd dat ze zich hier zorgen over maakt en dat ze zijn erfdeel wil beschermen. Kennelijk zit Leonard ook met de kwestie in zijn maag. Hij heeft namelijk tegen zijn moeder gezegd dat hij haar zorgen begrijpt en dat hij snapt dat ze iets wil regelen om te voorkomen dat zijn erfdeel bij zijn schoonfamilie belandt.

Dr. mr. Fred Schonewille is gespecialiseerd in nalatenschapsmediation en één van de oprichters van Allesovererven.nl

‘Elisabeth schreef een e-mail aan Plus. Zij had inmiddels bij de notaris een testament laten opmaken met een uitsluitingsclausule. In deze clausule – die vaak voorkomt – staat dat de erfenis die Leonard van haar ontvangt buiten de gemeenschap van goederen valt. Maar Elisabeth was nog niet gerust op de situatie. Omdat Leonard onder de plak zit bij zijn vrouw en schoonfamilie, is de kans groot dat zij hem onder druk zetten en het geld opmaken. 

Daarom hebben Elisabeth en haar dochterbedacht dat Leonard alleen de legitieme portie erft (het erfdeel waar een kind altijd recht op heeft, zelfs bij onterving) en Caroline de rest. Leonard zou dan een kwarterven en Caroline driekwart. Als Leonard ooit extra geld nodig zou hebben voor eigen gebruik, zou Caroline hem dat geven. Een nadeel van deze constructie is dat Caroline veel erfbelasting moet betalen. Elisabeth wilde van mij weten of ik een andere oplossing zag.”

Een uitsluitingsclausule is niet genoeg

“Deze situatie lijkt misschien extreem, maar in de praktijk komt het vaker voor dat iemand gegijzeld wordt door zijn schoonfamilie. Zijn vrouw en schoonouders bepalen wat er gebeurt en Leonard heeft amper de kans om in zijn eentje een telefoongesprek te voeren met zijn moeder. Leonards vrouw en schoonouders maken misbruik van zijn financiële positie. En ze weten dat Leonard straks ruim een half miljoen euro erft. Leonard mijdt conflicten. Hij durft niet tegen zijn vrouw en schoonfamilie in te gaan. De uitsluitingsclausule in het testament van de moeder gaat hier niet helpen, dat is wel duidelijk. 

Wat wel helpt is een zogenoemd testamentair bewind instellen over het vermogen dat Leonard straks erft. Dat kan in een testament. Ouders van jonge kinderen doen dit ook vaak, om te voorkomen dat een 18-jarige die veel geld erft alles verbrast. Het doel van dit bewind is bescherming van Leonards vermogen. Caroline, zijn zus, kan de bewindvoerder worden. Het mooie is dat Leonard en Caroline goed met elkaar kunnen opschieten en elkaar vertrouwen. Elisabeth is ervan overtuigd dat Leonard Caroline accepteert als bewindvoerder.”

Leonards zus wordt bewindvoerder

“Elisabeth moet het bewind vastleggen in een nieuw testament. Het is belangrijk dat zij in een considerans (een inleiding op het testament) de reden van het bewind uitlegt. Daar kan ze heel expliciet in zijn. Ze kan bijvoorbeeld vastleggen dat ze de schoonfamilie niet vertrouwt en dat daar geen cent heen mag. En dat het geld alleen bestemd is voor het levensonderhoud van Leonard. Ik raad haar aan om ook vast te leggen dat Caroline, de bewindvoerder, ook nog een eigen afweging kan maken als Leonard bij haar aanklopt om geld. Dat geeft Caroline de kans om zich ervan te vergewissen dat het geld echt voor Leonard is en dat hij niet onder druk wordt gezet door zijn schoonfamilie. 

Elisabeth kan ook vastleggen dat Caroline bijvoorbeeld jaarlijks aan Leonard verantwoording aflegt over de financiën. Verder is het raadzaam om te voorzien in een opvolger voor het geval Caroline overlijdt of door omstandigheden geen bewindvoerder meer kan zijn. Tot slot heb ik Elisabeth aangeraden om vast te leggen dat Leonard en Caroline eventuele conflicten met mediation moeten proberen op te lossen. Dat heet een ‘vredes-clausule’. Daarmee verklein je de kans op ruzie als er ooit iets misgaat. Nu was Elisabeth gerustgesteld. Ze weet zeker dat alles goed geregeld kan worden.”