Opvallend veel mensen hebben geen contact meer met een ouder, broer, zus of kind. Tot deze conclusie kwam Haroon Ali, van wie vorig jaar het boek Het blijft toch je familie? verscheen. Net voor de feest-dagen, want dan voelen mensen die een moeizame relatie hebben met hun familie zich vaak nog wat eenzamer. In zijn boek verkent Ali, die zelf ook een versplinterde familie heeft, aan de hand van achttien persoonlijke verhalen allerlei redenen waarom mensen breken met een naaste. Ook legt hij samen met uiteenlopende deskundigen het concept familie uit. Het was een schot in de roos, de zesde druk ligt in de boekhandel.
Had je verwacht dat het onderwerp zo zou aanslaan?
“Ik vermoedde wel dat er iets leefde, maar niet dat het zó breed omarmd zou worden. Anderhalf jaar geleden besteedde ik voor het eerst aandacht aan het onderwerp in Volkskrant Magazine. Dat riep veel reacties op van mensen die vertelden over ruzies en problemen in hun familie. Ik merkte dat er bijna een soort beerput openging. In Amerika wordt er meer over gesproken en geschreven, daar verschenen ook al een paar boeken over het besluit om bewust de relatie met een familielid te beëindigen. Maar hier was er nog geen boek over allerlei vormen van familiebreuken.”
Wilden mensen het er wel over hebben? Er rust immers een taboe op familiebreuken.
“Ja, liefst met iemand die er zelf ervaring mee heeft. Er was zeker geen tekort aan verhalen voor dit boek! Nu het verschenen is, ontvang ik weer veel persoonlijke berichten. Mensen vertellen wat het met ze deed, dat het ze heeft geraakt of dat het relevant was voor hun eigen situatie. Het is, denk ik, een onderwerp waar mensen graag mee aan de slag willen. Vooral waarschijnlijk omdat je je heel eenzaam kunt voelen bij een gezinsbreuk. Als je er met anderen over praat die hetzelfde hebben meegemaakt, voel je je minder alleen.”
Mensen die het niet hebben meegemaakt zeggen soms: dan doe je toch wat meer je best?
Komt een gezinsbreuk vaak voor?
“Vaker dan ik dacht. Het lijkt alsof iedereen die ik hierover vertel wel zo’n verhaal kent of het zelf heeft meegemaakt. Maar exacte cijfers zijn er niet, en de cijfers die er wel zijn, zijn schaars en verouderd. Ook verschillen de onderzoeksmethoden, waardoor je uitkomsten moeilijk kunt vergelijken. Sommige onderzoeken richten zich op ouders en kinderen, andere op de bredere familie. En tellen alleen breuken in het kerngezin, of ook breuken in samengestelde gezinnen?”
Is het moeilijker te begrijpen voor mensen die er geen ervaring mee hebben?
“Van mensen die er zelf nooit mee te maken hebben gehad, krijg je vaak ongemakkelijke vragen zoals: waarom doe je niet wat meer best? Het blijft toch je moeder, vader, broer of zus? Daarom heet het boek ook Het blijft toch je familie? Het contact verbreken is echter een beslissing die je niet ge makkelijk neemt. Het is geen kwestie van gewoon wat beter je best doen. Buitenstaanders hebben meestal geen idee welke lange, pijnlijke weg er aan de breuk voorafging. Ze zien het topje van de ijsberg, niet de jaren vol stress daarvoor. Ze weten niet hoe het voelt om wakker te liggen van ruzies. Hoe het is om niet gehoord en gezien te worden. Je moet mensen die met hun familie hebben gebroken nooit de indruk geven dat ze niet genoeg hun best hebben gedaan. Doe geen aannames, stel open vragen. Wat doet het nu met je? Wat ging er allemaal aan vooraf? Zo maak je het bespreekbaar.”
Een familie geeft door, schrijf je in je boek. Ook trauma’s worden doorgegeven. Toch kunnen verschillende gezinsleden die anders ervaren.
“De gedachte is dat broers en zussen hetzelfde rugzakje meekrijgen, maar ieder mens gaat op een eigen manier om met frustraties uit de kindertijd. Je krijgt eigen vrienden, partners en kinderen. Als broers en zussen heb je weliswaar dezelfde ouders en groei je op onder hetzelfde dak, maar je wordt zelden hetzelfde behandeld. In mijn boek citeer ik de Hongaars-Canadese arts en trauma-expert Gabor Maté. Hij zegt: ‘Ouders gaan anders om met de verschillende kinderen. Dat doen ze vaak niet bewust, ze zijn cultureel zo geprogrammeerd.’ Daarnaast komen broers en zussen op verschillende momenten in het leven van hun ouders. In de jaren tussen het eerste kind en ieder volgend kind kan er van alles veranderd zijn in de relatie van de ouders en de omstandigheden waarin het gezin leeft. Dat heeft gevolgen voor de opvoeding. Ook hebben broers en zussen ieder een eigen karakter. De een is bijvoorbeeld een stuk gevoeliger dan de ander. Dus zelfs als ouders hun kinderen hetzelfde behandelen, wat ze niet doen, ervaren broers en zussen die opvoeding vaak anders. Bovendien, en dit is een groot taboe, hebben veel ouders wel degelijk een favoriet. Dit kan voor onderlinge strijd zorgen. Het rugzakje van broers en zussen bevat dus nooit precies hetzelfde.”
Is een breuk vaak definitief?
“Het lastige met familie is dat je er wel mee kunt breken, maar toch ook tot elkaar bent veroordeeld. In een mensenleven gebeuren allerlei dingen waardoor je je weer tot dat familielid moet verhouden. Er komen bijvoorbeeld kleinkinderen, ouders worden grootouders. Wat vragen kleinkinderen over hun opa en oma? Dat kan dingen openbreken. Of je komt elkaar tegen op familiefeesten en begrafenissen, dan sta je toch weer met elkaar in dezelfde ruimte. Ook kan degene met wie je had gebroken ernstig ziek worden. Wat doe je dan? Kun je elkaar vergeven? Kun je het afsluiten zonder nog contact te hebben? Ga je het toch nog proberen? Het besluit om te breken moet je eigenlijk steeds opnieuw nemen.”
Doet dat steeds opnieuw pijn?
“Het blijft een open wond, want de familieband is een soort van heilig. We zijn geprogrammeerd om veel te geven om bloedverwanten. Wanneer je een broer of zus met wie je bent opgegroeid niet meer ziet, doet dat pijn. Dat gevoel gaat nooit helemaal weg, denk ik. De wond kan ook steeds weer worden opengereten. Maar als er veel is gebeurd waar je zelf echt aan onderdoor gaat, kan een breuk of tijdelijk afstand nemen mentale rust geven.”
Wat adviseer je mensen die te maken hebben met een gezinsbreuk?
“Er is niet één oplossing. Mijn boek is ook geen handleiding. Maar de herkenbare situaties van andere mensen kunnen wel inzichten bieden. Mijn advies als de breuk blijvend is: haal voldoening uit je werk, je hobby’s, je passies en vriendschappen. Omring jezelf met andere mensen dan je familie, en praat erover met vrienden, ervaringsdeskundigen of een therapeut. Dat kan helpen om gedachten en gevoelens te ordenen. Familieleden kunnen steunpilaren zijn, maar dat geldt ook voor gekozen familie en goede vrienden. Rouwdeskundige Daan Westerink zegt in mijn boek: ‘Zorg dat mensen van jou houden en dat jij van mensen houdt. Dan blijven er genoeg steunpilaren overeind staan als er iemand wegvalt’.”
Een uitgebreidere versie van dit artikel kun je lezen in Plus Gezond mei 2026. Abonnee worden van het blad? Dat doe je in een handomdraai.
