Vrienden in je testament? Houd rekening met deze zaken

Wil je dat vrienden van je erven? Dan zijn er zaken waarmee je rekening moet houden. Aan een vriend geld (belastingvrij) schenken kan ook. Of lenen, maar dat is misschien nog het meest ingewikkeld.

Om na te laten aan vrienden heb je een testament nodig en daarvoor moet je naar de notaris. Je kunt ook kiezen voor een codicil. Dat is een handgeschreven document waarin je vastlegt wat je laatste wensen zijn. Maar een codicil is alleen geschikt voor persoonlijke wensen en wat meer bescheiden bezittingen met een lage waarde. Er zitten nog meer nadelen aan een codicil, want waar bewaar je dit? Weten je nabestaanden van het bestaan en gaan ze er tegen die tijd ook echt mee aan de slag? Wil je zeker zijn dat geld of waardevolle spullen uit een erfenis bij vrienden terechtkomen, dan is een testament gewoon de beste weg. Tarieven verschillen per kantoor, dus vergelijken kan lonen.

Liever een legaat

Je kunt vrienden in je testament benoemen tot volledige erfgenaam, maar daarmee geef je ze ook meer zeggenschap over de afwikkeling van de erfenis. Wil je dat niet, omdat je de afwikkeling binnen de familie wilt houden, dan kun je een geldbedrag in de vorm van een legaat nalaten aan je vrienden. Ook een legaat moet je vastleggen in je testament. Het belangrijkste verschil is dat iemand die een legaat krijgt (een legataris) een andere rol heeft dan een erfgenaam. 

Erfgenamen moeten het samen eens zijn over de verdeling van de nalatenschap. Bovendien erven erfgenamen alles: niet alleen de bezittingen van de overledene, maar ook de schulden. Als je een legaat erft, heb je met de verdere afhandeling van de nalatenschap niets te maken. Ook kun je als legataris geen schulden erven.

Als legataris heb je een vordering op de erfgenamen. Met hen moet de vriend afrekenen en daarbij staat de vriend vooraan. De erfgenamen moeten eerst de legaten uitbetalen en daarna kunnen zij pas de erfenis onderling verdelen.

In een considerans staat wat de overledene wilde

Bij de afwikkeling van een erfenis kunnen vrienden en familie met elkaar betrokken raken. De kans bestaat dat ze elkaar slechts oppervlakkig kennen via de overledene, maar nu moeten ze samen zaken afhandelen. Als het goed is, staat in een testament precies wat er moet gebeuren in juridisch dichtgetimmerde taal. Maar wat meestal niet in een testament staat, is hoe nabestaanden dat moeten doen, en waarom de overledene dat zo wilde. De mogelijkheid om ook dat vast te leggen, is er wel en heet officieel een considerans. Dat is een meer persoonlijke toelichting bij een testament, waarin staat wat de overwegingen waren. Steeds meer notarissen wijzen op het belang van zo’n toelichting voor de nabestaanden. Die kunnen daarmee vaak beter invulling geven aan en leven met de laatste wens. Als je vrienden iets nalaat en daarmee familie (deels) passeert, kan zo’n considerans erg handig zijn.

Je kunt ook schenken

Wil je erfbelasting besparen? Dan kan het slim zijn om bij leven aan vrienden te schenken. Daarvoor geldt in 2026 een vrijstelling van €2769. Schenk je meer, dan geldt een tarief van 30 procent tot €158.669, daarboven is het 40 procent. Deze vrijstellingen gelden per kalenderjaar. Doe je dit jaar (2026) nog een schenking, dan mag je op 1 januari 2027 dus weer een belastingvrije schenking doen. Als je onder het bedrag van de vrijstelling blijft, hoef je niets op te geven bij de Belastingdienst. Is de schenking hoger dan de vrijstelling, dan is het aan de ontvanger om dat op te geven bij de Belastingdienst en de ontvanger betaalt dus ook de schenkbelasting.

Waarom lenen lastig kan zijn

Als je geld schenkt heb je er geen omkijken naar, als je het nalaat, is het aan de nabestaanden om af te rekenen. Bij een lening is dat anders: je moet afspraken maken over rente en terugbetalen.

Bovendien kan lenen de verhoudingen ingewikkeld maken. Stel: een vriend of vriendin zit krap bij kas en heeft geld van je geleend. De volgende keer dat jullie elkaar zien, heeft de vriend(in) een flinke uitgave gedaan aan iets wat jij niet belangrijk vindt. Daar wil je je niet mee bemoeien, maar als je op een terugbetaling zit te wachten, wordt dat lastiger.      Maar er kunnen natuurlijk ook situaties zijn waarin je wel aan vrienden wilt lenen en dat voor beide partijen een prima oplossing is. Maak altijd heldere afspraken over de lening. 

En leg altijd die afspraken schriftelijk vast in een leningovereenkomst. In zo’n overeenkomst staat welk bedrag er wordt geleend, of er rente over het bedrag wordt berekend, wanneer degene die leent begint met aflossen, hoe er wordt afgelost (bijvoorbeeld elke maand een vast bedrag) en wanneer de lening moet zijn afgelost. Bespreek ook samen wat er moet gebeuren als degene die leende niet terug kan betalen. Mag hij dan langer doen over de aflossing? Mag de aflossing een tijdje worden gepauzeerd? Gaan de maandelijkse termijnen omlaag? Leg ook deze afspraken vast in de leningovereenkomst. Je ondertekent beiden de overeenkomst. Op die manier kan er geen onduidelijkheid ontstaan over afspraken en weet je allebei waar je aan toe bent. Een gezamenlijk gemaakte leningovereenkomst is rechtsgeldig, dus een bezoek aan de notaris is niet noodzakelijk. 

Maar zeker als het om veel geld gaat, is er veel voor te zeggen om er wel een notaris bij te betrekken. De notaris is onafhankelijk, heeft ervaring met zakelijke transacties en kan helpen bij het maken van goede afspraken. Als vrienden onder elkaar kan het lastig zijn om te praten over mogelijke oplossingen als de lening niet kan worden terugbetaald.

Een leningovereenkomst bij de notaris brengt kosten met zich mee. Afhankelijk van wensen zit je snel op €400, maar tarieven verschillen en vergelijken kan lonen.  Voor een lening van €1000 zul je dat niet willen betalen, maar voor een hogere lening van bijvoorbeeld €10.000 waarschijnlijk wel.Ook voor de Belastingdienst moet er duidelijk sprake zijn van een zakelijke overeenkomst, dus inclusief een rente, die wordt betaald. Doe je dat niet, dan loop je het risico dat de fiscus het alsnog als een schenking ziet en de ontvanger daarover schenkbelasting moet betalen.

Eerst lenen, dan nalaten

Het kan gebeuren dat je geld leent aan vrienden, maar dat je komt te overlijden voordat de lening is afgelost. Formeel is dat dan een onderdeel van de nalatenschap en daarmee verschuift de lening naar de erfgenamen. Verstandig dus om daarover ook zaken duidelijk vast te leggen. Ook daarbij kan een notaris helpen. De vrienden en de erfgenamen weten zo waar ze aan toe zijn. Een lening kwijtschelden bij overlijden kan, maar houd rekening met de fiscale gevolgen: waarschijnlijk wordt dit gezien als een schenking, waarover de ontvanger belasting moet betalen.