Zorg richt zich meestal vooral op je ziekte. Positieve Gezondheid legt juist de nadruk op veerkracht, eigen regie en alles wat je leven betekenisvol maakt. Grondlegger Machteld Huber: “Het helpt als je weet wat je nodig hebt om met je ziekte om te gaan.”
Onderzoeker en voormalig huisarts dr. Machteld Huber promoveerde op een nieuwe visie op gezondheid en ontwikkelde het concept Positieve Gezondheid.
Gezondheid is toch altijd positief?
“In de traditionele medische benadering wordt gezondheid gezien als de afwezigheid van ziekte. Dat noem ik dus ‘negatieve gezondheid’. Volgens de definitie van de Wereldgezondheidsorganisatie uit 1948 is gezondheid een toestand van compleet lichamelijk, psychisch en sociaal welbevinden. Dat klinkt mooi en was destijds vernieuwend, maar maakt gezondheid bijna onbereikbaar. Want het moet op die drie punten dus helemaal in orde zijn. Nu veel mensen leven met chronische ziekten en kwetsbaarheden, zou dat betekenen dat bijna niemand meer gezond is. Daarom was er een nieuwe omschrijving nodig. Ik verschuif de focus van ‘niet ziek zijn’ naar het vermogen om je aan te passen, om te (leren) gaan met fysieke, emotionele en sociale uitdagingen en zelf de regie te voeren over je leven. Ook als er sprake is van ziekte. Positieve Gezondheid is de praktische uitwerking daarvan.”
Je moet dus kijken wat er wél kan?
“Inderdaad. Bij acute ziekte moet je ingrijpen, dat is helder. Maar als iets langer speelt, helpt het om te kijken hoe je functioneert op alle vlakken. Positieve Gezondheid onderscheidt zes dimensies die samen alle aspecten van het leven omvatten: lichaamsfuncties, mentaal welbevinden, zingeving, kwaliteit van leven, sociaal-maatschappelijk meedoen en dagelijks functioneren. Ze zijn gerangschikt in een ‘spinnenweb’. Het gaat er niet om hoe je scoort op al die punten, het is bedoeld om je aan het denken te zetten. Om in de spiegel te kijken en je af te vragen hoe het met je gaat. Wat is nu belangrijk voor je? Wat heeft voor jou betekenis? Je legt dus niet de focus op je ziekte, maar op wat je nodig hebt om daarmee om te gaan en je goed te voelen. Daarachter zit de gedachte dat zingeving, gaan voor je eigen doel, een sterke kracht is die je gezonder maakt.”
Kun je jezelf ‘beter’ denken?
“Nee, als je kanker hebt, is het geen kwestie van positief denken en je bent weer beter. Maar Positieve Gezondheid helpt wel om moeilijke dingen in het leven beter te dragen.
Ik ben geboren in 1951, vlak na de Tweede Wereldoorlog. Mijn vader was toen ondergedoken en zijn beste vriend had als verzetsstrijder jaren in een concentratiekamp gezeten. Als puber ging ik vaak praten met deze man. Het fascineerde me toen al hoe je zulke vreselijke omstandigheden kunt overleven. Kameraadschap was heel belangrijk geweest, vertelde hij. Ook had hij gezien dat mensen die vasthielden aan hun dromen mentaal sterker waren. Jaren later ontmoette ik tijdens mijn studie geneeskunde Viktor Frankl. Hij was een ervaren joodse psychiater die concentratiekampen had overleefd en daar altijd ook met een klinische blik had gekeken naar de nieuwe transporten die het kamp binnenkwamen. Mensen die vasthielden aan hun status hadden het vaak zwaarder, merkte hij. Die status, hun bestaansrecht, werd hen afgenomen en daarmee verloren ze hun identiteit. Mensen met een innerlijke drive hadden meer kans om te overleven. Zelfs als zo iemand heel veel lijdt, kan hij betekenis vinden in zijn leven. Juist dát geeft de kracht om het mentaal vol te houden. Vanuit die ervaring hielp hij in zijn latere carrière anderen zingeving te vinden.
Zingeving is een van de zes dimensies van Positieve Gezondheid, maar ook een van de andere dimensies kan voor jou zingevend zijn. Heel belangrijk zijn de vragen die volgen op het invullen van het spinnenweb. Die maken duidelijk wat voor jou belangrijk is.”
Aan wat voor vragen moet ik denken?
“Waarvan krijg je lichtjes in je ogen? Waar word je blij van? Waar wil je naartoe? Wat is je droom? Zingeving is de bron van veerkracht. In de dertig jaar dat ik wetenschappelijk onderzoek deed, waaruit het concept Positieve Gezondheid is voortgekomen, heb ik daarnaast met beschadigde mensen gewerkt. Mensen met oorlogstrauma’s, met verslavingen. Ik ontdekte dat iedereen iets heeft om van te dromen, hoe diep je ook zit. Een probleem is niet een-twee-drie opgelost, maar als mensen hun kompas vinden, weten welke kant ze op willen, komen ze in contact met hun eigen kracht. Het leven is niet gemakkelijk, voor sommigen is het zelfs verbijsterend zwaar. Maar als je weet in welk ‘stopcontact’ je je stekker moet steken, ontstaat er een energie waardoor je het volhoudt en groeit.”
- Lees ook: Meer veerkracht in 6 stappen
Hebt u hier zelf ook ervaring mee?
“Ik ben tussen mijn 30ste en 35ste vier keer ernstig ziek geweest. De eerste keer was tijdens mijn opleiding huisartsgeneeskunde. Ik moet erbij vertellen dat ik een moeilijke jeugd heb gehad met een moeder die veel problemen had en alcoholverslaafd was. Tijdens mijn studie was ik een wandelend hoofd, ik kon niet bij mijn gevoel. Vanwege mijn belaste jeugd heb ik tijdens mijn studie een jaar groepstherapie gedaan. Hier heb ik leren voelen. Wat ik toen voelde, was vooral boosheid richting mijn moeder. Toen werd mijn moeder ziek, en ik tegelijkertijd ook. Ik had heftige keelontstekingen rond mijn amandelen.
Achteraf vertelde de KNO-arts dat mijn amandelen er tijdens de operatie bijna vanzelf uit waren gerold. Daar lag ik in het ziekenhuis, mijn keel aan flarden. Maar ik ervaarde iets bijzonders: als ik aan mijn moeder dacht, voelde ik geen haat meer, maar een stroom van warmte. Alsof met die amandelen alle haat was afgevoerd. Mijn moeder heeft daarna nog een half jaar geleefd. Ik heb haar verzorgd, en toen ze stierf namen we afscheid als goede vriendinnen.”
Ineens voelde ik geen haat meer als ik aan mijn moeder dacht, maar warmte
Heeft dat gevoel u beter gemaakt?
“Niet elke ziekte zit tussen de oren. Maar ik ben zelf dus vier keer flink ziek geweest, en achter elke ziekte kwam een boodschap tevoorschijn. Zodra ik die begreep en mij ernaar ging gedragen, herstelde ik. Ik vond dat zo interessant dat ik het wetenschappelijk wilde onderbouwen en de visie in de zorg wilde verbreden.”
Hoe wordt in de medische wereld gereageerd op Positieve Gezondheid?
“Het is nogal een revolutie, want we komen van ver. Ik vergeet nooit dat ik tegen het einde van een stage mee mocht lopen met een internist en de hoofdverpleegkundige. We kwamen in de kamer van een man die zeer dement was, er was altijd moeilijk contact met hem te maken. Ik zag direct dat hij was overleden, maar de verpleegkundige en de arts gingen aan het voeteneinde eerst uitgebreid de labuitslagen bespreken. Pas daarna merkten ze dat het niet meer hoefde. Dat was de cultuur: kijken naar het lichaam, niet naar de hele mens. Zo wil ik niet worden, dacht ik. Maar ik besefte dat de vorm van de studie ook mij in die richting duwde. Dat wil ik ombuigen.”
Wat vraagt dit van de medische zorg?
“Dat niet alleen naar fysieke klachten, maar naar de hele mens wordt gekeken. Hoe gaat het met iemand? Wat heeft hij of zij nodig? Aanvankelijk vraagt dit extra tijd, maar uiteindelijk bespaart het tijd omdat mensen minder vaak terug hoeven te komen. Patiënten voelen zich gehoord en gezien, er ontstaat vertrouwen in de zorg. In de eerste huisartsenpraktijk in Limburg waar volledig werd gewerkt volgens Positieve Gezondheid zijn tonnen aan zorgkosten bespaard. Er waren ook veel minder verwijzingen naar het ziekenhuis nodig.”
Positieve Gezondheid wordt niet alleen toegepast in de gezondheidszorg, maar ook in de woon- en leefomgeving. Dit heeft geleid tot wijken die duurzaam, veilig en klimaatbestendig zijn. Het concept krijgt zelfs aandacht in andere Europese landen.
Trots?
“Vooral dankbaar dat het concept omarmd wordt. Mijn leven is niet zo gemakkelijk geweest, maar ik ben altijd stug doorgegaan met dingen waarvan ik dacht dat ze zin hadden. Dit resultaat is een feestje.”
Kijk voor meer informatie (en het eerder genoemde spinnenweb) op de website van het Institute for Positive Health.
Dr. Machteld Huber is naast arts en onderzoeker, grondlegger en voormalig directeur van het Institute for Positive Health (iPH). Zij adviseert zorg-organisaties en beleidsmakers, geeft lezingen en publiceert internationaal over een mensgerichte benadering van gezondheid.
Een andere versie van dit artikel verscheen eerder in Plus Gezond mei 2026. Abonnee worden van het blad? Dat doe je in een handomdraai.
