Een relatie? Samenwonen? Liever niet!

Door Marije Veerman

Ongeveer 1,2 miljoen mensen in ons land hebben een latrelatie. Vooral onder 50-plussers groeit de groep die na een scheiding of verlies opnieuw een relatie heeft, maar bewust apart blijft wonen. Voor Wilma (70) was die keuze meteen duidelijk. Toen ze vijf jaar geleden haar man verloor, had ze niet verwacht dat ze nog opnieuw verliefd zou worden. Maar tijdens een groepsreis ontmoette ze Bert (72). “Met hem kon ik drie jaar na de dood van mijn man eindelijk weer lachen.” Toch wist ze ook meteen: samenwonen gaat niet gebeuren. “Ik ben bijna vijftig jaar getrouwd geweest en ontdek nu hoe fijn het is om alleen te wonen. Als ik geen zin heb om te koken, eet ik pannenkoeken voor de televisie. Bert doet nu zijn eigen was, maar wat als we gaan samenwonen?  Ik ben niet meer van plan me iedere dag aan te passen aan het leven van een man.”

Nieuwe datingmarkt-generatie

“Latrelaties zijn niet nieuw”, zegt socioloog Hanna van Solinge van het Nederlands Interdisciplinair Demografisch Instituut (NDI). Honderd jaar geleden bestonden er onder intellectuelen varianten van samenleven op afstand. Denk aan Jean Paul Sartre en Simone de Beauvoir. De echte opmars van de latrelatie kwam vanaf de jaren 80, toen echtscheidingen toenamen, relatievormen veranderden en vrouwen economisch zelfstandiger werden. Die ontwikkeling heeft zich sindsdien doorgezet. Van Solinge: “50-plussers van nu zijn niet te vergelijken met die van twintig of dertig jaar geleden. Het is een generatie die de datingmarkt opgaat. Ze laten zich niet langer meer leiden door iets wat de samenleving hen voorschrijft, maar maken veel vaker hun eigen keuzes.”

De kinderen vinden latten beter

Relatietherapeut Jean-Pierre van de Ven ziet dat de reden ook vaak praktisch is. “50-plussers verlaten niet graag het huis waarin ze al lang wonen en ze zijn gehecht geraakt aan hun zelfstandigheid. Soms komen ze uit een eerdere relatiebreuk en weten ze wat voor rompslomp er komt kijken wanneer je samenwoont en uit elkaar gaat. Dat willen ze echt niet nog een keer meemaken. Daarin zijn ze vaak heel realistisch.” Daarnaast ziet Van de Ven dat kinderen een rol kunnen spelen, ook wanneer ze al volwassen zijn en op zichzelf wonen. 

“Kinderen vinden vaak: mam, pap, leuk die nieuwe relatie, maar we hebben liever niet dat je gaat samenwonen. Soms is dat omdat een ouder overleden is en ze het moeilijk vinden dat een ander aan zijn of haar kant van het bed slaapt, maar het kan ook te maken hebben met de erfenis. Want hoe wordt het huis en het geld verdeeld als de overgebleven ouder overlijdt? Ouders hebben vaak geen zin in een confrontatie met hun kinderen.” Maar het is niet alleen praktisch, zegt Van Solinge. Met name bij vrouwen speelt de behoefte om zelfstandig te blijven, net als bij Wilma. Meestal hebben ze ervaring met hardnekkige rolpatronen en weten ze dat er bij samenwonen een risico is dat ze weer in de zorgrol worden geduwd. Dat willen ze niet meer.

Wanneer de zorgbehoefte toeneemt, is het volgens haar niet vanzelfsprekend dat stellen alsnog gaan samenwonen. Juist omdat mantelzorg veel vraagt, willen veel vrouwen die verantwoordelijkheid niet volledig op zich nemen.”

Spanning van het weerzien

In de praktijk ziet Van de Ven dat die keuze voor twee huizen ook een keerzijde heeft. Stellen worstelen volgens hem dan soms met het wij-gevoel. “Het is moeilijker om dat vast te houden, wanneer je geen dagelijks leven deelt. Dat kan soms voor eenzaamheid zorgen. De één kan bijvoorbeeld enorme zin hebben in een vakantie samen, maar dan blijkt de ander die vakantie al met een goeie vriendin te hebben geboekt.” 

Juist omdat je minder vanzelfsprekend onderdeel bent van elkaars routines, is het volgens Van der Ven heel belangrijk dat je toch elkaar het gevoel blijft geven dat je bij elkaar hoort. Maar afstand kan ook iets opleveren. Relatietherapeut en seksuoloog Esther Perel stelt dat apart wonen verlangen naar elkaar levend houdt. In haar boek Erotische intelligentie beschrijft ze hoe het gemis en de spanning van het weerzien de aantrekkingskracht kunnen versterken.

• Nederland telt naar schatting 1,2 miljoen latters tussen de 18 en 80 jaar, daarvan is 325.000 boven de 50 jaar.

• Van de lattende 50-plussers willen 4 op de 10 op termijn trouwen of samenwonen. De meerderheid blijft dus liever alleen wonen.

• Er komen 149.000 huizen vrij als latters massaal zouden gaan samenwonen.

• Latters zijn vaker hoger opgeleid dan alleenstaanden of samenwonenden.

• Gezamenlijk ontvangen latters €982 meer AOW dan samenwonenden.

• Latters zijn over het algemeen gezonder dan alleenstaanden, maar wel minder gezond dan mensen die samenwonen.

• Vooral onder zestigers groeit het aantal latters. In 2014 woonde 76% samen met hun partner, in 2024 was dat aantal gezakt naar 70%.