Bij de meeste mannen groeit de prostaat in de loop van hun leven. Hierdoor kunnen plasproblemen ontstaan, vooral vanaf het 50ste jaar. Wanneer moet je aan de bel trekken?
In het centrum van Brussel staat al tientallen jaren een beeldje: Manneken Pis. Het bronzen jongetje plast een fiere straal, zoals dat meestal gaat bij jonge mannen. Maar op latere leeftijd kan de krachtige boog veranderen in een slap straaltje. Andere plasklachten bij oudere mannen zijn vaker moeten plassen, lang moeten wachten tot het op gang komt en nadruppelen.
Kastanje wordt sinaasappel
Deze klachten hebben vaak te maken met de prostaat, een klier rondom de plasbuis, direct onder de blaas. De prostaat produceert vocht dat in de plasbuis terechtkomt, waar de vloeistof zich mengt met zaadcellen uit de testikels. Zo ontstaat sperma. De prostaat is dus belangrijk voor de vruchtbaarheid van de man.
Bij de meeste mannen groeit de prostaat wanneer zij ouder worden, vertelt uroloog Paul Kil. Hij behandelt mannen met plasproblemen in de urologische klinieken van Andros Clinics. “Bij jonge mannen is de klier zo groot als een kastanje, terwijl oudere mannen soms een prostaat hebben zo groot als een sinaasappel.” De oorzaak van deze groei is niet precies bekend, maar heeft volgens Kil mede te maken met hormonale veranderingen. Mannen kunnen deze ontwikkeling in ieder geval niet voorkomen door een andere leefstijl. “Ook mannen die bijvoorbeeld heel gezond eten, kunnen een vergrote prostaat krijgen.”
Dunne straal
Zo’n vergrote prostaat kan twee typen plasklachten veroorzaken. Ten eerste kan de klier de plasbuis een beetje dichtdrukken, zoals bij de versperring van een baan op een tweebaansweg. Uroloog Kil: “Klachten die hierdoor kunnen ontstaan, zijn een dunnere urinestraal, langer moeten wachten tot de plas op gang komt en nadruppelen.” De tweede soort klachten ontstaat doordat de blaas reageert op het moeilijker kunnen plassen, of doordat de vergrote prostaat tegen de blaas drukt, die dan aan de hersenen het signaal geeft dat de blaas vol zit. “Dit geeft een gevoel van aandrang, waardoor mannen vaker naar het toilet gaan. Maar vervolgens komt er weinig urine. Sommige mannen moeten elk uur plassen. Dat is vooral ’s nachts vervelend omdat het de slaap verstoort. Het is vaak ook de aanleiding voor mannen om hulp te zoeken.”
Moet ik, of niet?
Plasproblemen zijn vervelend, maar over het algemeen niet gevaarlijk. De klachten hebben zelden te maken met prostaatkanker. Kanker groeit namelijk meestal in de buitenkant van de prostaat, en de plasbuis zit in het midden. Prostaatkanker drukt dus bijna nooit op de plasbuis.
Een andere angst van mannen met een vergrote prostaat is dat ze helemaal niet meer kunnen plassen, vertelt Kil. “Dat kan gebeuren na de inname van alcohol. In een lage dosering prikkelt deze stof de blaas, waardoor mannen vaker moeten plassen. In een hoge dosering onderdrukt alcohol de signalen van de blaas richting de hersenen, waardoor mannen niet merken dat de blaas vol raakt. Als de prostaat de plasbuis erg sterk dichtdrukt, kan het gebeuren dat de urine helemaal niet meer uit de blaas kan stromen. Dat noemen we ‘vastlopen’. Je moet dan naar het ziekenhuis, waar een zorgverlener een katheter plaatst zodat de blaas leeg kan lopen.”
Meten is weten
Je bepaalt als man zelf wanneer plasproblemen zo hinderlijk zijn dat er iets aan moet gebeuren. Soms helpen oefeningen of een andere leefstijl. Wanneer je naar de huisarts of uroloog gaat, geven verschillende onderzoeken inzicht in de ernst en mogelijke oorzaak van de klachten. Op een vragenlijst kun je aangeven hoe hinderlijk de klachten zijn. Ook voelt de arts via de anus hoe groot de prostaat is en of er harde plekken in zitten. Een ander onderzoek is het bijhouden van een plaslijst, waarop je gedurende 24 uur opschrijft hoe laat en hoe veel je plast. Mannen die bij de uroloog komen met plasklachten, krijgen vaak een echo waaruit blijkt hoe groot de prostaat precies is. Een ander mogelijk onderzoek is een flowmeting. Daarbij is het verzoek om in een trechter te plassen die de kracht van de straal meet. Een echo laat vervolgens zien of de blaas helemaal leeg is geplast. Daarnaast doet de uroloog een bloedonderzoek voor een bepaling van de PSA-waarde. Een verhoogde waarde van dit eiwit kan worden veroorzaakt door een vergrote prostaat, een prostaatontsteking of prostaatkanker.
Aan de medicijnen…
Verschillende medicijnen kunnen de plasklachten verminderen. “Meestal starten we met een alfablokker”, zegt uroloog Kil. “Dit middel zet de uitgang van de blaas een beetje open, waardoor plassen makkelijker gaat. Het medicijn is ook geschikt voor mannen die een keer zijn ‘vastgelopen’, want hierdoor herstelt de oude situatie zich vaak weer.”
Mannen die vooral last hebben van veel aandrang, hebben meer baat bij een ander geneesmiddel. “Zij kunnen een anticholinergicum gebruiken, dat brengt de blaas tot rust. Ook een combinatie van zo’n medicijn en een alfablokker is mogelijk.” Beide geneesmiddelen verlichten de plasklachten, maar genezen ze niet. “De prostaat wordt niet kleiner en de blaas niet krachtiger. Een 5-alfa-reductaseremmer laat de prostaat wél krimpen, doordat het middel ingrijpt op testosteron. Maar deze pillen moet je de rest van je leven slikken. Want zodra je ermee stopt, gaat de prostaat weer groeien. We schrijven dit medicijn voornamelijk voor aan mannen die geen operatie willen of aankunnen.”
…of toch een operatie
Wanneer medicijnen onvoldoende helpen, komt een operatie in beeld. Uroloog Kil vertelt welke ingrepen mogelijk zijn. “Bij TURP brengt de uroloog via de plasbuis een elektrisch dun draadje in, een lisje, en schraapt daarmee laagje voor laagje prostaatweefsel weg. Deze operatie vindt plaats onder algehele verdoving.”
Een nieuwere operatie, Rezum, is minder belastend voor de patiënt. “Hierbij steekt de uroloog een dun naaldje waar stoom uitkomt op verschillende plekken in de prostaat. Door de warmte slinkt het weefsel. Deze ingreep vindt plaats onder lokale verdoving, je kunt daarna meteen naar huis. Een ander voordeel is dat je hierna geen last krijgt van droog klaarkomen, wat na TURP wel altijd een gevolg is. Het sperma gaat dan niet meer naar buiten, maar naar de blaas, want dat is de weg van de minste weerstand.” Rezum heeft ook nadelen. “Doordat de prostaat tijdelijk opzwelt, moeten mannen na deze operatie een week een katheter in hebben. Verder is de behandeling alleen geschikt wanneer de prostaat niet al te groot is. Ook vergoeden niet alle zorgverzekeraars Rezum omdat de operatie nog vrij nieuw is.”
Een derde optie is HoLEP, een modernere operatie dan de traditionele TURP. HoLEP is ook geschikt voor mannen die een forse prostaatvergroting hebben. “De uroloog brengt via de plasbuis een laser in en holt daarmee de prostaat van binnen uit. De ingreep gebeurt onder algehele verdoving en je moet een nacht in het ziekenhuis blijven met een katheter in. Deze operatie wordt door een beperkt aantal centra aangeboden. Hierna zul je wel, net als bij TURP, voortaan droog klaarkomen.”
Plassen als een Manneken
Het doel van al deze ingrepen is dat er later niet weer een operatie nodig is door nieuwe prostaatgroei. “Dat lukt bijna altijd bij HoLEP en vaak ook bij TURP. Met Rezum hebben we minder lang ervaring, dus de tijd zal leren of ook hierbij geen herhaling vereist is.” Gelukkig is er ook dan geen man overboord. “Rezum is een lichte ingreep, dus we kunnen altijd later nog een HoLEP doen.” Kortom: bij plasproblemen zijn er voor mannen voldoende mogelijkheden om weer te kunnen wateren als dat bronzen ventje in Brussel.
Dit artikel verscheen eerder in Plus Gezond september 2026. Abonnee worden van het blad? Dat doe je in een handomdraai.
