Een dansende Máxima, high-fivende Amalia en Willem-Alexander juichend op tv: zoals wij Koningsdag vieren, gebeurt alleen in Nederland. Maar dat unieke volksfeest is niet uit de lucht komen vallen. Het begin van wat nu Koningsdag is, dateert van vele generaties terug.
Prinsessedag dankzij (en zonder) Wilhelmina
Dat Koningsdag tot het aftreden van koningin Beatrix in 2013 Koninginnedag heet, weten we allemaal nog wel. Maar eerder al was er ‘Prinsessedag’. Daarvoor moeten we terug naar 1885, wanneer Nederland sterk verzuild is. Katholieken, protestanten, liberalen en socialisten kijken ieder hun eigen kant op en leven in hun eigen bubbel. Het land heeft een verbindende factor nodig, en die wordt gevonden in het jonge prinsesje Wilhelmina dat op 31 augustus 1885 vijf jaar wordt. Het zijn met name de liberalen die van de verjaardag van Wilhelmina een feestdag maken, met kinderspelen en onschuldig volksvermaak – een traditie is geboren. Wilhelmina doet zelf niet mee, zij blijft op het paleis. Wanneer haar vader koning Willem III in 1890 overlijdt – Wilhelmina is dan tien jaar – wordt Prinsessedag omgedoopt tot Koninginnedag, ook al wordt ze pas op haar achttiende in 1898 ingehuldigd. Maar Koninginnedag is voorlopig nog een feestdag waarbij de jarige verstek laat gaan.
Het artikel gaat door onder de video.
Juliana wuift op het bordes
Vijftig jaar later, in 1948, wordt Juliana koningin en vindt Koninginnedag plaats op háár verjaardag op 30 april. Juliana wil dichter bij het volk staan dan haar moeder en gebruikt Koninginnedag om echt contact te leggen met de Nederlanders. Ze laat een lange stoet mensen met bloemen en geschenken langs het bordes van Paleis Soestdijk trekken, en samen met prins Bernhard, de prinsessen en later ook hun gezinnen wuift ze de voorbijgangers toe. Wanneer het defilé ten einde is, mengt het koninklijk gezelschap zich onder de verenigingen, schoolkinderen en fanfares op het grasveld. De jonge prinsen en prinsessen doen mee aan de kinderspelen. Via de televisie is heel Nederland getuige van deze nieuwe landelijke traditie, die de geschiedenisboeken ingaat als typisch Nederlands cultureel erfgoed.
Beatrix trekt het land in
Op 30 april 1980 wordt Beatrix ingehuldigd als koningin en als mooi gebaar naar haar moeder kondigt ze aan dat Koninginnedag op 30 april blijft bestaan. Het is natuurlijk ook een praktische zet; zo’n publieke feestdag op Beatrix’ verjaardag op 31 januari zou een stuk minder aangenaam zijn. Beatrix gooit het roer vanaf 1981 wel flink om: vanaf nu komen de mensen niet naar haar, maar trekt zij juist het land in. Op haar eerste Koninginnedag reist ze met prins Claus en haar drie zoons naar Veere en Breda en daar ontstaat de blauwdruk van jaren vaste prik. Een wandeling door twee plaatsen met optredens door schoolkinderen, demonstraties volksdansen, nog altijd de kinderspelen en presentaties van lokale verenigingen. In 1983 is Claus door ziekte afwezig en versterkt prinses Margriet met haar gezin de gelederen. Claus keert het jaar erop weer terug, maar het Apeldoornse gezin blijft gezellig aanhaken.
Willem-Alexander sport en juicht
De laatste Koninginnedag in 2013 is een bijzondere: die dag wordt koning Willem-Alexander ingehuldigd. Voortaan vieren we Koningsdag, en die vindt vanaf 2014 op zijn verjaardag op 27 april plaats. Drie dagen vroeger zou qua weer niets uit moeten maken, maar uit de weercijfers blijkt verrassend genoeg dat Koningsdag vrijwel altijd een stuk kouder en natter is dan Koninginnedag in al die jaren was. Die andere datum heeft nog een gevolg: toeristen die varen op een oude druk van reisgidsjes, dwalen de eerste jaren wat onbestemd in hun oranje outfits op 30 april door Amsterdam.
Willem-Alexander trekt net als zijn moeder het land in, maar kiest voor één locatie per jaar. Prinses Margriet en Pieter van Vollenhoven zwaaien af, maar prins Constantijn en Laurentien en Willem-Alexanders ‘Apeldoornse’ neven en hun partners lopen nog altijd mee. Eerst doen de prinsessen mee op een klein stukje, inmiddels lopen ze de route van begin tot eind mee. Anno 2026 voert Willem-Alexander met Máxima de stoet aan langs nog altijd gezellige muziek en optredens, maar er is wat meer inhoud met maatschappelijke thema’s of innovaties in de regio. Toch is het feest spontaner dan ooit met een sportende Amalia, een dansende Máxima en een high-fivende koning die die dag luistert naar ‘Willieeee’. Als Wilhelmina anno 1898 zou hebben geweten hoe haar Prinsessedag zich zou ontwikkelen, had ze vast even naar het vlugzout gegrepen.
