Zonnen, lange zwoele avonden, een terrasje pakken met vrienden; de meeste mensen worden blij van de zomer. Maar dat geldt niet voor iedereen. Sommige mensen worden er zelfs depressief van.
Er zijn mensen die niet opleven als de zon hoog aan de hemel staat, de dagen lang zijn en de temperaturen stijgen. Met een zomerdepressie ben je dan juist langere tijd somber en heb je ineens geen interesse of plezier meer in activiteiten die je eerder leuk vond. Deze vorm van depressie heeft minder naamsbekendheid dan de winterse variant. Toch zat er weinig tijd tussen de ontdekking van de winter- en zomerdepressie. Begin jaren tachtig van de vorige eeuw behandelde de Amerikaanse psychiater Norman Rosenthal mensen die in de late herfst en winter depressief waren en zich in de lente en zomer veel beter voelden. Een journalist van The Washington Post schreef hier een artikel over, met als aansprekend voorbeeld het verhaal van een vrouw die het liefst een beer wilde zijn omdat ze dan elk jaar een winterslaap kon houden. Na publicatie ontving de krant duizenden reacties van lezers die schreven dat ook zij last hadden van winterdepressies.
Daarnaast klaagde een klein gedeelte van de briefschrijvers dat de depressie bij hen juist in de zomer optrad. Dat was nieuw voor Rosenthal en zijn collega’s. Zij gaven vervolgens de naam Seasonal Affective Disorder (SAD) aan alle depressies met een seizoensgebonden patroon.
Nét even anders
De voorwaarden die zorgverleners gebruiken bij het stellen van de diagnose, zijn voor winter- en zomerdepressies hetzelfde. Oftewel: het lijstje met symptomen in de DSM, het handboek voor psychiatrische stoornissen, is precies gelijk. “Mensen met een zomer- of winterdepressie voldoen aan de criteria van een ‘gewone’ depressie, met als extra voorwaarde dat de depressie een seizoensgebonden component heeft”, vertelt psychiater Judith Godschalx-Dekker. “Bij een zomerdepressie betekent het dat de depressie iets voor de zomer begint, en opklaart na dit zonnige seizoen. Zo’n patroon moet minimaal twee jaar achter elkaar aanwezig zijn, waarbij in die periode geen niet-seizoensgebonden depressies voorkomen.
Tot slot mogen de depressies niet ontstaan door een stressvolle omgevingsfactor die – toevallig of niet – in de zomer terugkeert. Een voorbeeld is seizoensgebonden werkloosheid. Als daardoor herhaaldelijk een depressie in de zomer ontstaat, spreken we toch niet van een zomerdepressie.”
Ontdekker Rosenthal en zijn team vonden wel verschillen in klachten tussen beide varianten, in een onderzoek uit 1991. Zij brachten in kaart welke symptomen voorkwamen bij dertig personen met terugkerende zomerdepressies en een even grote groep mensen met de winterse aandoening.
Mensen met de zomerse vorm rapporteerden vaker dat ze last hadden van slapeloosheid, een afgenomen eetlust en een geïrriteerd of prikkelbaar gevoel. De winterse variant ging vaker gepaard met overmatige slaperigheid, een toegenomen eetlust en een lusteloos gevoel. In de praktijk kunnen de klachten variëren, aldus Godschalx-Dekker. Ook maakt het voor het stellen van de diagnose ‘depressie met een seizoensgebonden component’ niet uit, aangezien de bijbehorende criteria in de DSM allemaal een brede omschrijving hebben: slaapproblemen in de vorm van slapeloosheid of overmatige slaperigheid, verlies of juist toename van gewicht of eetlust, en gevoelens van rusteloosheid of traagheid.
Grauwe bril
Erg vaak komt zomerdepressie niet voor, circa 1 op de 1000 Nederlanders heeft er last van. De oorzaken zijn niet volledig vastgesteld. Psychiater Godschalx-Dekker stelt dat warmte een oorzaak kan zijn. “Hierdoor doen sommige mensen in de zomer geen oog dicht, en van slecht slapen is bekend dat dit de stemming kan ontregelen.”
Overgevoeligheid voor licht kan ook een rol spelen, blijkt uit de beschrijving in een wetenschappelijk artikel van een jonge man met een zomerdepressie. Hij gebruikte een geneesmiddel voor een hartritmestoornis met als bijwerkingen wazig zicht, wat werd verergerd door felle zon, en overgevoeligheid van de huid voor zonlicht. Hierdoor kon hij in de zomer zijn geliefde hobby niet uitoefenen: buiten sporten. Dat maakte hem somber.
Godschalx-Dekker noemt ook nog het wegvallen van een vaste dagstructuur als oorzaak. “Veel mensen hebben in de zomer een periode vrij, waardoor ze de routine missen die ze op werkdagen wel hebben. Sommige mensen hebben moeite om zelf invulling te geven aan hun dagen, waardoor ze depressief worden.”
Ook kan het idee ontstaan dat andere mensen het in de zomer veel leuker hebben, of er beter uitzien in zwemkleding. “Door de depressie hebben mensen meer negatieve gedachten; ze zien alles door een grauwe bril. Daardoor kunnen zij zichzelf tijdelijk ervaren als minder dan anderen.”
Sporten en gezond eten
Anders dan bij winterdepressie, waarbij lichttherapie vaak verlossing biedt, is er geen behandeling specifiek voor zomerdepressies. “De adviezen die helpen bij een gewone depressie werken ook vaak bij een zomerdepressie”, aldus Godschalx-Dekker. “Veel depressies gaan gelukkig vanzelf over, waarbij het helpt als je een vast ritme aanhoudt, gezond eet, veel sport, activiteiten onderneemt waar je energie van krijgt en contact hebt met leuke mensen.
Daarnaast is het belangrijk om een planning te maken en je aan gemaakte afspraken te houden, ook als je ertegenop ziet. Vaak klaart de stemming dan vanzelf op.”
Aangezien het voor de behandeling niet uitmaakt, heeft het label zomerdepressie volgens de psychiater niet altijd een meerwaarde. “Ik noem het een depressie, tenzij een patiënt zelf begint over een zomerdepressie en daar baat bij heeft. Als iemand bijvoorbeeld weet dat de stemming verslechtert door slecht slapen in de zomer, kan het label zomerdepressie helpen om hier elke volgende zomer rekening mee te houden.”
Professionele hulp
De meeste mensen met een zomerdepressie knappen dus zonder professionele hulp op. Heel soms is het wél een goed idee om een hulpverlener in te schakelen. “Dat is het geval als de depressie lang duurt en je het niet redt met de hulp van familie en vrienden”, zegt Godschalx-Dekker. “Er zijn veel tips die kunnen helpen om je stemming te verbeteren. Als je daardoor niet snel opknapt, is het belangrijk om te weten dat je professionele hulp kunt zoeken.”
Dit artikel verscheen eerder in Plus Gezond juli 2026. Abonnee worden van het blad? Dat doe je in een handomdraai.
