Gluten zit in veel producten die we dagelijks eten, van brood tot pasta. Maar wat is gluten precies en wanneer zorgt het voor klachten?
Gluten is een mengsel van eiwitten dat van nature voorkomt in granen zoals tarwe, spelt, rogge en gerst. Het zorgt er onder andere voor dat brood en ander deeg luchtig en stevig wordt. Voor de meeste mensen is gluten niet ongezond. Mensen met coeliakie worden er echter ziek van en moeten levenslang strikt glutenvrij eten.
Waar zit gluten in?
Gluten komt voor in granen zoals tarwe, spelt, rogge en gerst. Daardoor zit het in veel alledaagse producten, bijvoorbeeld brood, crackers, beschuit, pasta, koek, gebak en veel ontbijtgranen. Ook producten waarvan je het misschien niet direct verwacht, kunnen gluten bevatten. Denk aan soepen, sauzen, vleesvervangers en andere bewerkte producten waarin bijvoorbeeld tarwemeel of tarwezetmeel is gebruikt. Rijst, aardappelen, mais, quinoa, boekweit en peulvruchten zijn van nature glutenvrij.
Wat doet gluten?
Gluten heeft eigenschappen die vooral bij het bakken belangrijk zijn. Wanneer je bijvoorbeeld tarwemeel met water mengt en het deeg kneedt, ontstaat een elastisch netwerk. Dat houdt de gasbelletjes vast die tijdens het rijzen ontstaan. Daardoor kan brood rijzen en krijgt het zijn luchtige structuur. Gluten is dus geen stof die fabrikanten speciaal aan brood toevoegen: het is van nature aanwezig in bepaalde granen.
Is gluten ongezond?
Voor verreweg de meeste mensen is er geen reden om gluten te vermijden. Gluten is op zichzelf niet ongezond. Glutenbevattende volkoren graanproducten leveren bovendien belangrijke voedingsstoffen, waaronder vezels, ijzer, vitamine B1, foliumzuur en jodium. Wie zonder medische reden allerlei graanproducten schrapt, kan daardoor juist minder van deze voedingsstoffen binnenkrijgen. Glutenvrij eten is daarom niet automatisch gezonder. Dat geldt ook als je wilt afvallen: een glutenvrij product is niet per definitie gezonder of minder calorierijk dan een vergelijkbaar product met gluten.
Lees ook: Alles over gluten en glutenvrij eten
Wat is coeliakie?
Sommige mensen kunnen gluten niet verdragen doordat ze coeliakie hebben. Coeliakie wordt ook wel glutenintolerantie genoemd, maar die term is eigenlijk niet helemaal juist. Coeliakie is namelijk een auto-immuunziekte. Bij iemand met coeliakie veroorzaakt gluten een afweerreactie in het lichaam. Daardoor raakt het slijmvlies van de dunne darm beschadigd en kunnen voedingsstoffen minder goed worden opgenomen. Coeliakie is niet te genezen. De behandeling bestaat uit een levenslang, strikt glutenvrij dieet. Zelfs kleine hoeveelheden gluten kunnen de darm beschadigen.
Welke klachten krijg je bij coeliakie?
De klachten van coeliakie verschillen sterk van persoon tot persoon. Sommige mensen hebben duidelijke darmklachten, terwijl anderen nauwelijks buikklachten hebben. Mogelijke klachten zijn onder andere buikpijn, diarree, verstopping, een opgeblazen gevoel, gewichtsverlies en vermoeidheid. Ook bloedarmoede door een ijzertekort kan voorkomen. Bij kinderen kan coeliakie onder meer leiden tot groeiachterstand. Juist omdat de klachten zo uiteenlopen, duurt het soms lang voordat coeliakie wordt ontdekt.
Wat is glutensensitiviteit?
Er zijn ook mensen die klachten krijgen na het eten van producten met gluten, terwijl onderzoek geen coeliakie of tarwe-allergie aantoont. Dit wordt niet-coeliakie glutensensitiviteit genoemd, vaak afgekort tot NCGS. Over deze aandoening is nog veel niet duidelijk. Het is bijvoorbeeld niet zeker of gluten zelf de klachten veroorzaakt. Mogelijk spelen ook andere bestanddelen van tarwe of andere voedingsmiddelen een rol. Daarom is het verstandig niet op eigen houtje langdurig glutenvrij te gaan eten als je klachten hebt, maar dit met een arts of diëtist te bespreken.
Is haver glutenvrij?
Haver is van nature glutenvrij. Toch is gewone haver niet altijd geschikt voor mensen met coeliakie. Tijdens het verbouwen, vervoeren of verwerken kan haver namelijk in aanraking komen met tarwe, rogge of gerst en daardoor gluten bevatten. Mensen die vanwege coeliakie glutenvrij moeten eten, kunnen daarom het beste kiezen voor haver die expliciet als glutenvrij wordt verkocht. Op de verpakking staat dan bijvoorbeeld het Crossed Grain-keurmerk, het symbool met de doorgestreepte aar.
Hoe weet je of een product gluten bevat?
Wie glutenvrij moet eten, doet er goed aan altijd het etiket te controleren. Granen die gluten bevatten, zoals tarwe, rogge en gerst, behoren tot de allergenen die op een etiket duidelijk herkenbaar moeten zijn. Ze worden bijvoorbeeld vetgedrukt weergegeven in de ingrediëntenlijst. Let ook op verschillende tarwesoorten. Spelt en khorasantarwe zijn bijvoorbeeld soorten tarwe en bevatten dus eveneens gluten. Een product met het officiële glutenvrije keurmerk voldoet aan strenge eisen voor de hoeveelheid gluten die het mag bevatten.
Denk je dat je niet tegen gluten kunt?
Heb je regelmatig klachten na het eten van brood, pasta of andere producten met gluten? Stop dan niet meteen met gluten eten. Dat is vooral belangrijk als er mogelijk sprake is van coeliakie. Wanneer je al een tijd glutenvrij eet, kunnen antistoffen in je bloed afnemen en kan de darm zich herstellen. Daardoor kan onderzoek naar coeliakie minder betrouwbaar worden. Ga daarom eerst naar de huisarts. Die kan beoordelen of onderzoek naar coeliakie nodig is. Pas nadat de diagnose duidelijk is, kun je samen met een arts of diëtist bepalen welke aanpassingen in je voeding verstandig zijn.
Tip
Download het gratis magazine met glutenvrije recepten
