Pneumokokken zijn bacteriën die iedereen ongemerkt bij zich kan dragen. Maar kleine kinderen, 60-plussers en mensen met een verminderde afweer kunnen er heel ziek van worden. “Gelukkig kun je het nodige doen om het ziekterisico te verminderen”, zegt Inge Heemstra, huisarts en wetenschappelijk medewerker bij het Nederlands Huisartsen Genootschap.
Hoe word je besmet door pneumokokken?
“De bacterie zit bij veel kinderen en volwassenen in de neus of keel zonder dat zij het weten”, zegt Inge. “Want de meeste mensen worden er niet ziek van en als dat wel het geval is, hebben ze niet het idee dat hun ziekteverschijnselen door pneumokokken komen. Ondertussen kunnen zij de bacterie wel aan anderen doorgeven. Dat gebeurt vooral via de kleine druppeltjes die ze met hoesten, niezen of praten in de lucht verspreiden, maar ook via de handen. Mensen met een zwakkere afweer, kleine kinderen en 60-plussers lopen dan het risico pneumokokkenziekte te krijgen.”
Pneumokokkenziekte?
Inge: “Pneumokokken kunnen onder andere bloedvergiftiging, ontsteking van de neusbijholte, het oor, de longen of het hersenvlies veroorzaken. Een bijholte-, oor- of longontsteking kan ontstaan na een ‘gewone’ infectie. Bij een zogenoemde invasieve pneumokokkenziekte komt de bacterie ook in het bloed en/of hersenvocht terecht en zijn de gevolgen veel ernstiger: bloedvergiftiging, hersenvliesontsteking of een ernstige longontsteking die tot ziekenhuisopname leidt. Kleine kinderen hebben na besmetting meestal last van een bijholte- of oorontsteking, maar een longontsteking door pneumokokken komt vaker voor bij 60-plussers. Voor hen is het dus zeker belangrijk om een pneumokokkeninfectie te voorkomen.”
Hoe doe je dat, een infectie voorkomen?
“De allerbeste bescherming is: vaccinatie. Verder kun je denken aan maatregelen die ook tijdens de coronapandemie golden”, zegt Inge. “Vaak de handen wassen, afstand houden van hoestende en niezende mensen en het huis goed ventileren.”
O, er is dus een vaccin? Voor wie is dat beschikbaar?
“Ja, gelukkig is er een goed vaccin. Kinderen krijgen met 3,5 en 12 maanden gratis een pneumokokkenprik via het Rijksvaccinatieprogramma – dat is om henzelf te beschermen, maar ook om ervoor te zorgen dat ze minder snel anderen kunnen besmetten. Verder krijgen mensen die tot een specifieke medische risicogroep behoren via hun behandelend arts het pneumokokkenvaccin. Tot zo’n risicogroep behoren bijvoorbeeld mensen die afweeronderdrukkende medicijnen gebruiken, die een chronische longziekte hebben of een niet goed functionerende milt. En omdat 60-plussers een hoger risico hebben om ernstig ziek te worden van pneumokokken, kunnen ook zij gratis worden gevaccineerd.”
Waar kunnen 60-plussers terecht voor een vaccinatie?
“Alle mensen die dit jaar 60 worden én alle mensen die dit jaar 74, 75, 76, 77 en 78 jaar oud zijn, krijgen dit najaar automatisch een uitnodiging voor de gratis vaccinatie. Die kunnen ze bij hun (huis)arts halen, tegelijk met de griepprik.”
Waarom krijgen niet alle mensen die ouder zijn dan 60 een uitnodiging?
“Niet iedereen van 60 jaar en ouder krijgt tegelijk een uitnodiging omdat een groot deel al eerder een pneumokokkenvaccinatie heeft gekregen en nog voldoende beschermd is. Vorig jaar kregen de mensen die in 1965 en in 1947 of eerder geboren zijn het nieuwe vaccin PCV20. Van dit vaccin is de verwachting dat één prik genoeg is voor een goede en langdurige bescherming. De mensen die nu tussen de 62 en 72 jaar oud zijn, hebben eerder het vorige vaccin gekregen, dat vijf jaar werkzaam is. Daarom worden zij vijf jaar na hun laatste uitnodiging opnieuw opgeroepen voor het nieuwe vaccin. Dit jaar zijn daarvoor de 74- tot en met 78-jarigen aan de beurt.”
Is het voor het lichaam niet bezwaarlijk als je de griep- en pneumokokkenprik tegelijk krijgt?
“Nee hoor”, zegt Inge geruststellend. “Er zijn geen nadelen verbonden aan het tegelijk prikken. Uit onderzoek weten we dat het veilig is. Je kan wel last krijgen van lichte bijwerkingen, zoals spier- en hoofdpijn, maar de kans daarop is met twee vaccinaties niet groter dan met één.”
| Meer informatie? Kijk op www.rivm.nl/pneumokokken/pneumokokkenprik |
